Статті для українців які можуть допомогти

Побачити більше

безкоштовні лікарі для України

Звернутися до лікарів

Co to jest słuch fonematyczny? Jak go zbadać i trenować?

Agata Oleszkiewicz

24.01.2022

Aktualizacja: 24.01.2022

Właściwie wykształcony słuch fonematyczny umożliwia sprawną naukę pisania i czytania. Zaburzenia zdolności rozróżniania elementów mowy mogą powodować wady wymowy, kłopoty z zapamiętywaniem czy nieprawidłowe komunikowanie się. Sprawdź, czym jest słuch fonematyczny oraz jak go badać i trenować!


sluch-fonematyczny-co-to-jest-cwiczenia-badanie
pixabay.com

Co to jest słuch fonematyczny?

Słuch fonematyczny, zwany też słuchem mownym lub percepcją fonematyczną, to zdolność odróżniania poszczególnych dźwięków, np. głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych. Dzięki niemu możesz odróżniać w szczególności takie dźwięki, jak „e”, „i”, „w”, „r”, „z”, „s”, „g” oraz „k”, a także dzielić słowa na sylaby i głoski. Słuch fonematyczny kształtuje się w sposób najbardziej intensywny od 1. do 2. roku życia i rozwija się do 6.-7. roku życia, kiedy to kończy się proces kształtowania mowy. Nie jest on zdolnością wrodzoną, a postępuje naturalnie poprzez kontakt z językiem, z którym dziecko ma do czynienia w najbliższym otoczeniu od chwili narodzin. Stopień jego ukształtowania warunkuje w znacznym stopniu zdolność mowy, pisania i czytania oraz komunikowania się. Ze względu na istotne znaczenie tego procesu w życiu malucha ważne jest mówienie do dziecka na każdym etapie jego rozwoju w poprawnej gramatycznie i fonetycznie formie.

Nieprawidłowo wykształtowany słuch fonematyczny sprzyja wielu różnorodnym problemom w postaci dysleksji i dysortografii. W szczególności może powodować wady wymowy, mały zasób słownictwa, trudności w pisaniu i czytaniu oraz wypowiadaniu się, a nawet kłopoty z przyswajaniem obcego języka. Prawidłowy rozwój słuchu fonematycznego w dużym stopniu zależy od funkcjonowania słuchu fizycznego, jednego z najważniejszych rodzajów słuchu. Jeżeli Twoje dziecko ma z jakiegoś powodu obniżoną wrażliwość słuchową i nieprawidłowo rejestruje np. wysokie tony, to jego słuch fonematyczny będzie gorzej funkcjonować poprzez zakłócony odbiór dźwięków w tych częstotliwościach. Zwykle występują wówczas problemy z rozwojem mowy w zakresie tych dźwięków, których słuch fizyczny nie odbiera w sposób właściwy.

Jak badamy słuch fonematyczny?

Aby potwierdzić lub wykluczyć trudności w sferze słuchu fonematycznego, przede wszystkim przeprowadza się ogólne badanie słuchu. Niepomyślne wyniki mogą wskazywać na niedosłuch, który jest najczęstszym powodem kłopotów. Pierwsze testy pod tym kątem wykonywane są już w pierwszej dobie życia po narodzinach malucha. To szybkie testy przesiewowe, które pozwalają określić rodzaj i stopień problemu. Wczesne rozpoznanie zwiększa rokowania co do zatrzymania rozwoju schorzenia i poprawy jakości słuchu oraz mowy dziecka w przyszłości. Pamiętaj, że kłopoty ze słuchem mogą mieć charakter nabyty i Ty jako osoba dorosła również możesz ich doświadczyć.

Zaburzenia słuchu fonematycznego mogą mieć różne nasilenie - od lekkiego po głębokie. Stanowią one najczęściej konsekwencje uszkodzenia mózgu o różnym podłożu. Poza testem w kierunku słuchu, który można przeprowadzić również w ciągu życia malucha po zaobserwowaniu niepokojących objawów, wykonuje się też specjalne badanie słuchu fonematycznego. To test opracowany przez logopedę i neuropsycholog Elżbietę Szeląg. Niech jednak to Cię nie przeraża! Zaburzenia słuchu fonematycznego można leczyć. To nie jest trwała wada, jak np. niedosłuch odbiorczy, który może być również wrodzony lub nabyty. Doskonalenie słuchu fonematycznego odbywa się poprzez ćwiczenia słuchowo-logopedyczne.

Jak można ćwiczyć słuch fonematyczny?

Rozwijanie słuchu fonematycznego rozpoczyna się od ustalenia, z jakimi głoskami i elementami mowy mamy kłopot. Celem treningów jest wypracowanie umiejętności rejestrowania problematycznych dźwięków, a także ich praktyczne wykorzystanie w mówieniu, pisaniu i czytaniu. Ćwiczenia na słuch fonetyczny odbywają się w obecności logopedy, a mogą być kontynuowane w domu w ramach zabawy lub codziennego treningu. Form doskonalenia słuchu tego typu jest bardzo dużo. Wśród nich znajdują się m.in.: nauka wierszy, rymowanek i piosenek, rozpoznawanie i naśladowanie odgłosów zwierząt czy pojazdów, układanie zdań z rozsypanek literowych, zabawy z instrumentami, klaskanie w rytm, zabawy z głoskami, jak np. wymyślanie wyrazów na tę samą głoskę, segregowanie obrazków pod kątem konkretnych głosek itd.

Ćwiczenia na słuch fonematyczny obejmujące kłopotliwe głoski musisz powtarzać do skutku, czyli do chwili, aż Ty lub Twoje dziecko nie będziecie mieli kłopotu z prawidłowym ich rozróżnieniem. Po opanowaniu tej umiejętności wprowadza się do ćwiczeń sylaby z tymi głoskami, a na koniec wyrazy i zdania. Rozwijanie słuchu fonematycznego wymaga konsekwencji, regularności i cierpliwości.

Źródła
  1. E. Szeląg, Test do badania słuchu fonematycznego u dzieci i dorosłych + CD, GWP, Gdańsk 2006.

  2. J. Gruba, Ocena słuchu fonematycznego u dzieci w wieku przedszkolnym, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2012.

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Telekonsultacja z lekarzem
już w ciągu godziny!
Umów się

Uzyskaj odpowiedź
dzięki konsultacji
online

  • specjalistyczna porada
  • przedłużenie recepty
  • skierowanie na badania
Umów się

Najchętniej czytane

cwiczenia-na-zylaki-jakie-sa-najlepsze
Zdrowie
2 min.
Ćwiczenia na żylaki - jakie są najlepsze?
24.01.2022
domowe-sposoby-na-wysypke-po-antybiotyku
Zdrowie
1 min.
Wysypka po antybiotyku – domowe sposoby
03.06.2022
jak-nawilzyc-powietrze-w-pokoju-jakie-sa-sposoby
Zdrowie
1 min.
Sposoby na nawilżenie powietrza w pokoju
03.06.2022
jakie-sa-rosliny-oczyszczajace-powietrze
Zdrowie
1 min.
Które rośliny oczyszczają powietrze?
03.06.2022
Popularne w kategorii Zdrowie

© 2021 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.