account-icon
Obliczanie ubezpieczenia
Umów teleporadę
Welbi
ZdrowieChoroby 1 min.
Zweryfikowane przez eksperta

Czym jest zespół metaboliczny? Rozpoznanie, skutki, leczenie

Emilia Kruszewska

lek. Agnieszka Żędzian

11.10.2023

Aktualizacja: 11.10.2023

Cechy zespołu metabolicznego to m.in.: otyłość brzuszna, nadciśnienie tętnicze, podwyższone stężenie glukozy na czczo, zaburzenia gospodarki lipidowej. Wskazuje się na wiele możliwych przyczyn rozwoju zaburzenia. Diagnostyka zespołu metabolicznego opiera się na pomiarach antropometrycznych i badaniach krwi, a leczeniem zaburzenia zajmuje się endokrynolog.


zespol-metaboliczny-charakterystyka-diagnostyka-dieta
Adobe Stock

Polecane

jak-wyleczyc-zoladek-po-antybiotyku
Zdrowie
1 min.
Jak wyleczyć żołądek po antybiotyku i jak go chronić przed niekorzystnym działaniem antybiotykoterapii?
30.05.2022
grzybica-po-antybiotyku-jak-jej-uniknac-objawy
Zdrowie
1 min.
Jak uniknąć grzybicy po antybiotyku?
30.05.2022
soda-na-zgage-jak-ja-stosowac-jakie-sa-proporcje
Zdrowie
1 min.
Soda na zgagę - jak ją stosować? Jakie są proporcje?
21.01.2022
bable-po-oparzeniu-po-ilu-dniach-znikaja-czym-smarowac
Zdrowie
1 min.
Bąble po oparzeniu - po ilu dniach znikają? Czym smarować?
30.07.2021
Spis treści
  1. Co to jest zespół metaboliczny?
  2. Skutki zespołu metabolicznego
  3. Zespół metaboliczny – kryteria rozpoznania i leczenie
  4. Wytyczne dla pacjentów z zespołem metabolicznym
  5. Otyłość a zespół metaboliczny

Co to jest zespół metaboliczny?

Światowa Organizacja Zdrowia definiuje zespół metaboliczny jako współwystępowanie wielu czynników ryzyka pochodzenia metabolicznego, które sprzyjają rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu 2 [1].

Cechy zespołu metabolicznego to: 

  • otyłość brzuszna;

  • BMI > 30 kg/m2;

  • dyslipidemia (zaburzenia gospodarki lipidowej organizmu);

  • wysokie prawidłowe ciśnienie tętnicze lub nadciśnienie;

  • stan przedcukrzycowy lub cukrzyca typu 2;

  • hipertrójglicerydemia (podwyższony poziom trójglicerydów we krwi);

  • obniżenie stężenia cholesterolu frakcji HDL.

Chociaż pojęcie zespołu metabolicznego ewoluowało na przestrzeni lat i było przedmiotem wielu badań, jednoznaczna przyczyna problemu nie jest znana. Próby wyjaśnienia patologii koncentrują się na poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, czy do powstania zespołu metabolicznego prowadzi jeden czynnik czy jest ich więcej. Obecny stan wiedzy medycznej wskazuje na współzależność kilku patologii. U podłoża rozwoju zespołu metabolicznego leżą również predyspozycje genetyczne, czynniki środowiskowe, np.: dieta, aktywność fizyczna, ogólny stan zdrowia, wiek, choroby przewlekłe (głównie zaburzenia hormonalne).

Skutki zespołu metabolicznego

Zespół metaboliczny 2-krotnie zwiększa ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych i aż 5-krotnie ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Jest również jedną z głównych przyczyn śmiertelności ogólnej z przyczyn sercowo-naczyniowych. Jak wskazują eksperci, zgony pacjentów chorujących na schorzenia sercowo-naczyniowe z podłożem ZM występują nawet 5,5-krotnie częściej. Badania również dowiodły, że u pacjentów w wieku 35–70 lat zespół metaboliczny aż 3-krotnie zwiększa ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca i udaru mózgu [2].

Zespół metaboliczny – kryteria rozpoznania i leczenie

Zespół metaboliczny z racji wieloprzyczynowości i złożoności różnych chorób jest trudny do rozpoznania. Diagnostyka opiera się na wynikach badań, które zostały uporządkowane w kryteria. System ten został opracowany przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), Europejską Grupę Badań Insulinooporności (EGIR), Międzynarodową Federację Diabetologiczną (IDF), Trzeci Raport Narodowy Programu Edukacji Cholesterolowej (NCEP-ATP III).

Cechy zespołu metabolicznego brane pod uwagę w rozpoznaniu zaburzenia:

  • Gospodarka węglowodanowa – stan rozpoznanej cukrzycy typu 2, insulinooporności, wynik stężenia glukozy na czczo > 100 mg/dl lub glikemia 2 godziny po obciążeniu glukozą na poziomie > 140 mg/dl.

  • Ciśnienie tętnicze krwi – poziom > 130/80 mmHg lub leczone nadciśnienie tętnicze. [2]

  • Masa ciała – obwód talii > 102 cm dla mężczyzn i > 88 cm dla kobiet. Wynik BMI > 30 kg/m2 nie wymaga pomiaru obwodu talii.

  • Mikroalbuminuria – poziom > 20 ug/min lub wzrost stężenia albumin w stosunku do kreatyniny > 30 mg/g [3].

  • Gospodarka lipidowa – poziom HDL dla mężczyzn < 40 mg/dl i dla kobiet < 50 mg/dl lub każde obniżone drogą leczenia stężenia cholesterolu frakcji HDL, poziom TG > 150 mg/dl lub stan leczenia hipertriglicerydemii.

Rozpoznanie zespołu metabolicznego opiera się na występowaniu zgodności z przynajmniej jednym z powyższych czynników. Wstępne wyniki badań mogą zostać skonsultowane z lekarzem rodzinnym. W przypadku podejrzenia zespołu metabolicznego dalszą diagnostyką zajmuje się endokrynolog.

Celem rozpoznania zespołu metabolicznego jest wczesna identyfikacja osób będących w grupie ryzyka zachorowania na choroby sercowo-naczyniowe. Bardzo ważne jest podjęcie działań prewencyjnych, chroniących pacjenta przed powikłaniami. Leczenie zespołu metabolicznego opiera się przede wszystkim na zmianie stylu życia i leczeniu schorzenia pierwotnego, np. niedoczynności tarczycy będącej przyczyną otyłości. Metody terapii zależą od rodzaju jednostki chorobowej, ogólnego stanu zdrowia pacjenta, wieku i stopnia ryzyka zachorowania na cukrzycę typu 2.

Wytyczne dla pacjentów z zespołem metabolicznym

Bardzo duże znaczenie w leczeniu zespołu metabolicznego ma eliminacja czynników środowiskowych i zmiana stylu życia. Pacjentom z zespołem metabolicznym zaleca się zrezygnowanie z palenia papierosów i nadużywania alkoholu. Kluczowa jest redukcja masy ciała, która jest warunkiem ustabilizowania wyników osiągniętych terapią farmakologiczną. Modyfikacja diety powinna obejmować ograniczenie spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych, tłuszczów trans, cukrów prostych, soli. Niezbędne jest również zwiększenie stopnia aktywności fizycznej. Pacjent cierpiący na zespół metaboliczny i otyłość powinien pozostawać pod opieką dietetyka.

Otyłość a zespół metaboliczny

Według wyników badań przeprowadzonych w ramach programu Wieloośrodkowych Ogólnopolskich Badań Stanu Zdrowia Ludności (WOBASZ) wynika, że w Polsce zespół metaboliczny występuje u 19–23% mężczyzn i 19–20% kobiet. Odpowiada to aż 6 milionom obywateli w Polsce. Ponadto wg WHO ponad 1 miliard ludzi na świecie ma nadwagę, a 400 milionów jest otyłych. Co istotne, problem ten dotyka nie tylko dorosłych, ale również dzieci [1]. Jak podkreślają eksperci, otyłość jest podstawowym elementem zespołu metabolicznego i głównym czynnikiem sprawczym występowania chorób metabolicznych. Wraz ze wzrostem masy ciała wzrasta poziom cholesterolu i ciśnienia tętniczego.

U pacjentów, u których obserwuje się występowanie zespołu metabolicznego, jednocześnie stwierdzane są aktywne stany prozakrzepowe i prozapalne. Stany te charakteryzują się przewlekłym podwyższonym stężeniem białek ostrej fazy (w badaniach krwi oznaczanych m.in. jako wskaźnik CRP). Zdaniem naukowców wynikający z otyłości stan zapalny jest ściśle powiązany z rozwojem miażdżycy i cukrzycy typu 2. Białko CRP aktywnie uczestniczy również w powstaniu insulinooporności.

Otyłość jest chorobą przewlekłą o złożonych przyczynach genetycznych i środowiskowych. Choroba rozwija się powoli, a jej skutkiem są poważne zaburzenia metaboliczne organizmu. Otyłość jest jedną z głównych przyczyn zespołu metabolicznego i jedną z najczęstszych przyczyn umieralności. Choroba stanowi poważne zagrożenie dla życia i zdrowia pacjenta, dlatego powinna być leczona. Redukcja nadmiernej masy ciała wymaga przede wszystkim znalezienia przyczyny otyłości, wsparcia lekarza i postępowania według protokołu indywidualnie opracowanego dla pacjenta. Leczeniem otyłości zajmują się specjaliści wielu dziedzin, jednak w pierwszej kolejności należy skonsultować się z endokrynologiem.

Źródła
  1. J. Pawłowska, J.M. Witkowski, E. Bryl, Zespół metaboliczny – rys historyczny i współczesność, „Forum Medycyny Rodzinnej” 2009, 3(3), s. 222–228.
  2. P. Dobrowolski, i in., Zespół metaboliczny – nowa definicja i postępowanie w praktyce, „Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce” 2022, 8(2), s. 1–26. 
  3. M. Pacholczyk, T. Ferenc, J. Kowalski, Zespół metaboliczny. Część I: Definicje i kryteria rozpoznawania zespołu metabolicznego. Epidemiologia oraz związek z ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu 2, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2008, 62, s. 530–542.
  4. M. Pacholczy, T. Ferenc, J. Kowalski, Zespół metaboliczny. Część II: patogeneza zespołu metabolicznego i jego powikłań, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2008, 62, s. 543–558.
  5. M. Pacholczyk, T. Ferenc, J. Kowalski, Zespół metaboliczny. Część III: powstępowanie prewencyjne i terapeutyczne w zespole metabolicznym, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2008, 62, s. 543–558.

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Najchętniej czytane

polip-hiperplastyczny-co-to-jest
Zdrowie
1 min.
Co to jest polip hiperplastyczny? Czy jest groźny?
14.03.2022
jak-odgrzybic-organizm-domowymi-sposobami
Zdrowie
2 min.
Jak odgrzybić organizm domowymi sposobami?
24.01.2022
uczulenie-na-plyn-do-plukania-jak-wyglada
Zdrowie
2 min.
Uczulenie na płyn do płukania - jak wygląda?
28.10.2021
grzybica-paznokci-jakie-sa-domowe-sposoby
Zdrowie
2 min.
Grzybica paznokci - jakie są domowe sposoby?
31.10.2021
Popularne w kategorii Zdrowie
dieta-cukrzycowa-jadlospis-na-7-dni-co-mozna-jesc
Odżywianie
1 min.
Co możesz jeść w diecie cukrzycowej? Jadłospis na tydzień
10.05.2022
    Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
    Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
    Pakiety medyczne

    Kim jesteśmy

    Artykuły o zdrowiu

ul. Topiel 12, 00-342, Warszawa
Redakcja WelbiSara Łątkowska - redaktor naczelnyredakcja@welbi.pl

© 2024 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Regulamin serwisuPolityka prywatnościPolityka cookies

Social media

  • facebook logo
  • instagram logo

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.