account-icon
Obliczanie ubezpieczenia
Umów teleporadę
Welbi
ZdrowieChoroby 1 min.

Ospa prawdziwa – co to za choroba? Objawy i sposoby leczenia ospy

Olga Dąbska16.02.2023Aktualizacja: 08.10.2023

Ospa prawdziwa to ciężko przebiegająca, wirusowa choroba zakaźna. Dzięki wprowadzeniu szczepień ochronnych została całkowicie wyeliminowana w 1980 roku. Objawami ospy prawdziwej są głównie wysypka plamkowo-grudkowa, gorączka i uczucie rozbicia. Choroba ta wiąże się z wysokim ryzykiem zgonu osób niezaszczepionych. Sprawdź, w jaki sposób może się szerzyć wirus ospy prawdziwej i na czym polega leczenie tego zakażenia.


ospa-prawdziwa-co-to-szczepienie-na-ospe-prawdziwa
pixabay.com

Polecane

skurcz-w-stopie-jak-sie-go-pozbyc-co-robic
Zdrowie
1 min.
Skurcz w stopie - jak się go pozbyć? Co robić?
29.10.2021
szalwia-na-gardlo-jak-ja-stosowac-pic-czy-plukac
Zdrowie
2 min.
Szałwia na gardło - jak ją stosować? Pić czy płukać?
28.10.2021
ugryzienie-biedronki-jak-wyglada-jak-leczyc
Zdrowie
1 min.
Ugryzienie biedronki – jak je rozpoznać? Czy może zagrażać zdrowiu?
02.06.2022
oslabienie-po-antybiotyku-jakie-sa-objawy
Zdrowie
1 min.
Dlaczego pojawia się osłabienie po antybiotyku i jak sobie z nim radzić?
30.05.2022
Spis treści
  1. Co to jest ospa prawdziwa?
  2. Ospa prawdziwa – drogi zakażenia
  3. Ospa prawdziwa – objawy
  4. Ospa prawdziwa – rozpoznanie i leczenie
  5. Szczepienie na ospę prawdziwą
  6. Ospa wietrzna a prawdziwa

Co to jest ospa prawdziwa?

Ospa prawdziwa to wirusowa choroba zakaźna o ciężkim przebiegu. Dla jej określenia stosowane są również takie nazwy jak czarna ospa czy ospa naturalna. Czynnikiem etiologicznym są dwie odmiany wirusa ospy prawdziwej – variola minor (ospa mała) lub variola maior (ospa wielka). Ospa prawdziwa wykazuje wysoką śmiertelność w przypadku osób niezaszczepionych, która szacowana jest na 30%. U osób szczepionych wynosi ona około 3%. Każdy przypadek zachorowania na ospę prawdziwą wymaga zgłoszenia do Światowej Organizacji Zdrowia.

Dzięki wprowadzeniu szczepień ochronnych nie tylko zminimalizowano ryzyko zgonu, ale także z czasem całkowicie zwalczono tę chorobę. Wszystko dzięki 10-letniej ogólnoświatowej kampanii szczepień (Intensified Smallpox Eradication Program) przeprowadzonej w latach 1967–1977 na masową skalę przez Światową Organizację Zdrowia. Przed rozpoczęciem kampanii w 1967 roku na świecie występowało 10–15 milionów zachorowań rocznie, z czego 2 miliony chorych umierały. Ospa prawdziwa została uznana za eradykowaną w 1980 roku. Od tego czasu środowisko jest wolne od tego wirusa, lecz jego kolekcje przechowywane są w wybranych laboratoriach na świecie. Dowiedz się więcej na temat innych wirusowych chorób zakaźnych, takich jak ptasia grypa czy choroba bostońska.

Ospa prawdziwa – drogi zakażenia

Choroba szerzy się drogą kropelkową – w sposób bezpośredni lub pośredni. Do zakażenia może dojść podczas kontaktu z osobą chorą, która kicha, kaszle, mówi i rozsiewa w ten sposób wirusa, lub korzystania z akcesoriów zanieczyszczonych unoszącym się w powietrzu patogenem. Ryzyko zakażenia istnieje również podczas kontaktu ze zmianami na skórze chorego, wydzieliną z pęcherzyków.

Z uwagi na wysoką zakaźność i śmiertelność, brak odporności populacji (nie są prowadzone szczepienia), ryzyko dezorganizacji służby zdrowia, trudności w rozpoznaniu choroby na wczesnym etapie i ciężki przebieg ospa prawdziwa uważana jest za niebezpieczną broń biologiczną.W przypadku ataku bioterrorystycznego źródłem zakażenia są wirusy zawarte w rozpylanym aerozolu, a wtórnie osoby zakażone w okresie wysypkowym. Okres zakaźności ospy prawdziwej pokrywa się z okresem występowania zmian skórnych. Chory zakaża do odpadnięcia strupów.

Ospa prawdziwa – objawy

Okres inkubacji wirusa ospy prawdziwej trwa od 7 do 17 dni (średnio 13 dni). Po zakażeniu patogeny lokalizują się w pobliskich węzłach limfatycznych. Po upływie 3–4 dni rozprzestrzeniają się na pozostałe węzły chłonne i szpik kostny, gdzie ulegają namnożeniu. Z reguły nie obserwuje się wówczas objawów chorobowych. Po około 9 dni od zakażenia ma miejsce okres zwiastunowy (prodromalny).

Pojawiają się niecharakterystyczne objawy, takie jak głównie gorączka, uczucie rozbicia, osłabienie, ból mięśni, ogólne złe samopoczucie, dreszcze, wymioty, ból głowy i pleców. Dolegliwości te utrzymują się przez 2–4 dni. Następnie pojawia się w tzw. jednym rzucie, czyli jednocześnie, charakterystyczna plamkowo-grudkowa wysypka, głównie na twarzy i kończynach. W ciągu kilku dni zmienia charakter na pęcherzykowy. Po 10 dniach pojawiają się strupy, które samoistnie odpadają. Zmiany skórne pozostawiają po sobie blizny. W ciężkich przypadkach ospy prawdziwej istnieje ryzyko powikłań, wśród których wymieniane są przeważnie zapalenie mózgu i ślepota. Zgon, jak podano wyżej, dotyczy z reguły osób nieszczepionych.

Ospa prawdziwa – rozpoznanie i leczenie

Do rozpoznania ospy prawdziwej w czasach, gdy istniało ryzyko zachorowania, wykorzystywano hodowle na zarodkach kurzych lub obserwację mikroskopową płynu surowiczego z krost. Rozwój nauk medycznych, jaki dokonał się od tego czasu, zapewniłby inne sposoby rozpoznawania, jak m.in. hodowle na żywych komórkach czy oznaczanie poziomu przeciwciał w surowicy krwi. Leczenie ospy prawdziwej jest problematyczne. Nie opracowano swoistej terapii. Prowadzone jest leczenie objawowe. W łagodzeniu dolegliwości pomocna może być również szczepionka, o ile zostanie podana przed pojawieniem się gorączki.

Szczepienie na ospę prawdziwą

Przed 1980 rokiem w celu uodpornienia ludzi na ospę prawdziwą stosowane były szczepionki, w których wykorzystywano wirusa ospy krowiej, tzw. wirusa krowianki. Patogen ten należy do tej samej grupy, co wirus ospy prawdziwej. Odporność poszczepienna utrzymuje się przez kilka lat. Jednakże w związku z eradykacją choroby decyzją Światowej Organizacji Zdrowia wycofano szczepienia przeciwko ospie prawdziwej. W związku z tym ludność jest obecnie nieodporna na tego wirusa. Po zamachach bronią biologiczną w 2001 roku w USA opracowano nowy typ szczepionek przeciw ospie na drodze inżynierii genetycznej. Szczepienia przyczyniły się do zredukowania przypadków innych chorób zakaźnych, w tym błonicy czy gruźlicy, które niegdyś stanowiły duże zagrożenie zdrowotne.

Ospa wietrzna a prawdziwa

Ospy prawdziwej nie powinno się mylić z ospą wietrzną. Choroby te wywoływane są przez inne wirusy (ospa prawdziwa – wirus ospy, ospa wietrzna – wirus ospy wietrznej lub półpaśca). Ospa prawdziwa różni się od ospy wietrznej umiejscowieniem i wyglądem zmian oraz ciężkością przebiegu choroby. W ospie prawdziwej wszystkie objawy skórne pojawiają się jednocześnie i są zlokalizowane głównie na twarzy i kończynach. W ospie wietrznej zmiany skórne pojawiają się kilkoma rzutami. Początkowo umiejscowione są na tułowiu, a stopniowo rozwijają się na twarzy i kończynach. Przebieg ospy prawdziwej jest znacznie cięższy niż ospy wietrznej, wobec której w dalszym ciągu stosowane są szczepienia ochronne.

Źródła
  1. Z. Dziubek, Choroby zakaźne i pasożytnicze, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003.
  2. M. Niemiałtowski, Ospa prawdziwa: co dalej?, „Medycyna Weterynaryjna” 2006, t. 62, nr 3, s. 248–250.
  3. M. Niemiałtowski, L. Szulc i wsp., Ospa prawdziwa: patrząc wstecz do Edwarda Jennera, a nawet trochę dalej, „Postępy Mikrobiologii” 2009, t. 48, nr 4, s. 289–298.
Author Olga Dąbska picture

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Najchętniej czytane

oklady-z-zywokostu-na-stawy-ostrogi-jak-zrobic
Zdrowie
2 min.
Okłady z żywokostu - na stawy, ostrogi. Jak zrobić?
24.01.2022
jak-dziala-woda-z-octem-jablkowym-pita-na-czczo
Zdrowie
2 min.
Jak działa woda z octem jabłkowym pita na czczo?
24.01.2022
kwasny-zapach-potu-jakie-sa-przyczny
Zdrowie
1 min.
O czym świadczy kwaśny zapach potu? Prawdopodobne przyczyny
02.06.2022
gesty-sluz-w-ciazy-co-oznacza
Zdrowie
1 min.
Gęsty śluz w ciąży. Kiedy się pojawia i na co wskazuje?
09.05.2022
Popularne w kategorii Zdrowie
rodzaje-kleszczy-jakie-sa-najgrozniejsze
Zdrowie
2 min.
Rodzaje kleszczy - jakie są najgroźniejsze?
24.01.2022
Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
Pakiety medyczne
Konsultacja lekarska online
Alergolog onlineChirurg onlineDermatolog onlineDiabetolog onlineEndokrynolog onlineGastrolog online
arrow-link
Zobacz więcej

Kim jesteśmy

Artykuły o zdrowiu

ul. Topiel 12, 00-342, Warszawa
Redakcja WelbiSara Łątkowska - redaktor naczelnyredakcja@welbi.pl

© 2024 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Regulamin serwisuPolityka prywatnościPolityka cookies

Social media

  • facebook logo
  • instagram logo

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.