account-icon
Obliczanie ubezpieczenia
Umów teleporadę
Welbi
ZdrowieChoroby 1 min.

Czym jest teratoma (potworniak)? Jak leczy się takie zmiany?

Magdalena Drąg17.10.2023Aktualizacja: 13.02.2024

Teratoma maturum, czyli potworniak dojrzały, to bardzo często spotykany, niezłośliwy guz jajnika. Stanowi 20% wszystkich zmian guzowatych w jajnikach, a w 10% występuje obustronnie. Najczęściej przybiera formę torbieli skórzastej. Taka zmiana na ogół nie zagraża życiu pacjentki, jednak część chorych jest operowana celem usunięcia guza.


potworniak-co-to-takiego-jak-powstaje
Adobe Stock

Polecane

skurcz-w-stopie-jak-sie-go-pozbyc-co-robic
Zdrowie
1 min.
Skurcz w stopie - jak się go pozbyć? Co robić?
29.10.2021
szalwia-na-gardlo-jak-ja-stosowac-pic-czy-plukac
Zdrowie
2 min.
Szałwia na gardło - jak ją stosować? Pić czy płukać?
28.10.2021
oslabienie-po-antybiotyku-jakie-sa-objawy
Zdrowie
1 min.
Dlaczego pojawia się osłabienie po antybiotyku i jak sobie z nim radzić?
30.05.2022
czy-zwapnienie-kosci-mozna-wyleczyc
Zdrowie
1 min.
Czym jest zwapnienie kości? Przyczyny, objawy, leczenie
09.05.2022
Spis treści
  1. Skąd wzięła się nazwa potworniaka?
  2. Jak powstaje potworniak, czym jest?
  3. Rodzaje potworniaków
  4. Gdzie lokalizują się potworniaki, jakie dają objawy?
  5. Jak stawia się diagnozę potworniaka?
  6. Jak leczy się potworniaki?

Skąd wzięła się nazwa potworniaka?

Nazwa teratoma wywodzi się od greckiego słowa teratos, czyli ‘potwór, dziwo’. Oddaje ona charakter zmiany. Zawartość guzów bywa niemałym zaskoczeniem dla pacjentów. Zmiany mogą zawierać włosy, gruczoły łojowe, a nawet zęby! 

Jak powstaje potworniak, czym jest?

Teratoma to nowotwór, który rozwija się z wielopotencjalnych komórek zarodkowych, z których powstają listki zarodkowe, zwane ektodermą, endodermą i mezodermą. Kiedy rozpoczyna się ich niekontrolowany rozrost w miejscu, w którym nie powinno do tego dojść, formuje się torbielowata zmiana z zaskakującą zawartością. Histologicznie (widać to pod mikroskopem) te guzy są zbudowane z wielu chaotycznie ze sobą pomieszanych rodzajów tkanek. Niektóre z nich mogą być hormonalnie czynne i stanowić przyczynę zaburzeń pracy układu hormonalnego.

Obserwuje się dwa szczyty zachorowań. Pierwszy u dzieci do 3. roku życia – zwykle są to potworniaki okolicy krzyżowej. Po 12. roku życia rozpoznaje się z kolei teratomy gonad, z przewagą guzów jajnika lub jajników u dziewczynek.

Rodzaje potworniaków

Potworniak dojrzały, czyli teratoma maturum, to nowotwór zbudowany z tkanek, które w pełni się rozwinęły, dojrzały i próbują pełnić funkcje, które by pełniły, gdyby znajdowały się w odpowiednim miejscu organizmu. Przykładem takich potworniaków są guzy zbudowane z nabłonków gruczołowych, czyli wydzielniczych, takich jak tkanki tarczycy i nadnerczy. Teratoma wydziela najczęściej serotoninę i hormony tarczycy, co daje objawy nadczynności tarczycy, a jeśli guz znajduje się w jajniku, można go nazwać wolem jajnikowym. Potworniak może być zbudowany również z tkanki ślinianek, nabłonka jelitowego, tkanki skórnej, tłuszczowej, glejowej, chrzęstnej i kostnej.

Torbiel skórzasta (łac. cystis dermoidalis) to najczęstszy obraz potworniaka. Rozwija się z jednego listka zarodkowego – z ektodermy. Ma charakter cysty, która we wnętrzu zawiera włosy, zęby, gruczoły potowe i łojowe wraz z ich produktami.

Potworniaki niedojrzałe, czyli teratoma immaturum, są nowotworami zbudowanymi z niedojrzałych, szybko dzielących się tkanek. Tkanki te mogą różnicować się w kierunku nowotworów złośliwych, mięsaków lub raków. Ten rodzaj potworniaka często zawiera komórki trofoblastu, czyli tkanki, która jest prekursorem łożyska. Wtedy guz wydziela gonadotropinę kosmówkową – hormon, który może dać dodatni wynik na teście ciążowym. Gonadotropina kosmówkowa jest nie tylko markerem ciąży, lecz też markerem potworniaka niedojrzałego.

Gdzie lokalizują się potworniaki, jakie dają objawy?

Potworniaki zwykle rozwijają się w gonadach. U kobiet najczęściej spotyka się potworniaki dojrzałe w postaci torbieli skórzastej, które zwykle są zmianami łagodnymi. Natomiast u mężczyzn w jądrach można znacznie częściej spotkać potworniaki niedojrzałe o charakterze złośliwym.

Potworniaki mogą lokalizować się w innych miejscach ciała. Manifestacją ich obecności może być guzek na szyi, w śródpiersiu, w przestrzeni zaotrzewnowej, wzdłuż kręgosłupa, w sercu, w pęcherzu, w wątrobie czy w żołądku, a nawet w mózgu. Ze względu na mnogość miejsc, w których rozwijają się potworniaki, dają one zróżnicowane objawy. Oprócz zaburzeń hormonalnych mogą powodować występowanie objawów neurologicznych. Objawy z ucisku, np. na szyi lub w klatce piersiowej, mogą powodować ucisk nerwów krtaniowych, który objawia się chrypką. Ucisk żył głównych manifestuje się zespołem objawów charakterystycznych dla ich ucisku – przekrwieniem, biernym obrzękiem, zaczerwienieniem i bólem tkanek. 

Inną odmianą potworniaków są potworniaki wrodzone. Guzy te znajdują się zwykle w okolicy kości krzyżowej u płodu lub noworodka. Rozwijają się podczas ciąży, przyczyna ich powstawania nie jest do końca znana. Zwykle rozpoznaje się je podczas wykonywania rutynowego badania ultrasonograficznego ciąży. Mogą być istotną komplikacją ciąży, przeciwwskazaniem do porodu drogami natury lub nawet spowodować wewnątrzmaciczne obumarcie płodu ze względu na wystąpienie zaburzeń krążenia.

Jak stawia się diagnozę potworniaka?

Potworniaki mogą być przypadkowym znaleziskiem podczas wykonywania rutynowych badań, np. USG narządu rodnego, które każda kobieta powinna robić co roku. Jeśli pacjentka ma objawy bólowe, lekarz zleca badania obrazowe, takie jak: ultrasonografia, tomografia komputerowa, RTG czy rezonans magnetyczny. Markerami potworniaka niedojrzałego są gonadotropina kosmówkowa i alfafetoproteina (AFP), których laboratoryjne oznaczenie we krwi może znacząco ułatwić diagnozę i przyspieszyć wdrożenie prawidłowego postępowania leczniczego. Jeśli masz podejrzenie lub niepokój związany ze zmianami występującymi w jajnikach czy wątpliwości co do zaproponowanego leczenia lub diagnozy, skonsultuj się z ginekologiem.

Jak leczy się potworniaki?

Guzy o charakterze teratomy leczy się za pomocą chirurgii. Laparoskopowo lub metodą otwartą wycina się guz i wysyła go po zabezpieczeniu do pracowni histopatologicznej. Celem badania jest określenie, czy guz był złośliwy i z jakich tkanek był zbudowany. Od wyniku badania histopatologicznego zależy dalsze postępowanie lecznicze.

Źródła
  1. G.H. Bręborowicz, Położnictwo i ginekologia, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2020.
  2. G.H. Bręborowicz, Z. Kojs, Ginekologia onkologiczna, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2020.
Author Magdalena Drąg picture

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Najchętniej czytane

oklady-z-zywokostu-na-stawy-ostrogi-jak-zrobic
Zdrowie
2 min.
Okłady z żywokostu - na stawy, ostrogi. Jak zrobić?
24.01.2022
jak-dziala-woda-z-octem-jablkowym-pita-na-czczo
Zdrowie
2 min.
Jak działa woda z octem jabłkowym pita na czczo?
24.01.2022
gesty-sluz-w-ciazy-co-oznacza
Zdrowie
1 min.
Gęsty śluz w ciąży. Kiedy się pojawia i na co wskazuje?
09.05.2022
ocet-na-stluczenia-jak-przygotowac-oklad
Zdrowie
1 min.
Ocet na stłuczenia - jak przygotować okład?
24.01.2022
Popularne w kategorii Zdrowie
gesty-sluz-w-ciazy-co-oznacza
Zdrowie
1 min.
Gęsty śluz w ciąży. Kiedy się pojawia i na co wskazuje?
09.05.2022
Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
Pakiety medyczne
Konsultacja lekarska online
Alergolog onlineChirurg onlineDermatolog onlineDiabetolog onlineEndokrynolog onlineGastrolog online
arrow-link
Zobacz więcej

Kim jesteśmy

Artykuły o zdrowiu

ul. Topiel 12, 00-342, Warszawa
Redakcja WelbiSara Łątkowska - redaktor naczelnyredakcja@welbi.pl

© 2024 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Regulamin serwisuPolityka prywatnościPolityka cookies

Social media

  • facebook logo
  • instagram logo

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.