account-icon
Obliczanie ubezpieczenia
Umów teleporadę
Welbi
FitnessRegeneracja i wellness 1 min.

Zegar biologiczny – jak działa? Jak wpływa na zdrowie?

Marta Drzazga16.11.2023Aktualizacja: 13.02.2024

Zegar biologiczny to naturalny mechanizm, dzięki któremu, bez patrzenia na zegarek, doskonale wiesz, kiedy nadchodzi pora na obiad lub sen. W toku ewolucji organizm człowieka – z całą jego sferą hormonalną i genetyczną – dostosował się do funkcjonowania w zgodzie z dobowym rytmem wyznaczanym przez dzień (światło) i noc (ciemność). Badania pokazują, że życie w zgodzie z zegarem biologicznym przynosi szereg korzyści dla zdrowia. Sprawdź, gdzie znajduje się „centrum dowodzenia” zegara biologicznego i jak działa ten skomplikowany mechanizm.


zegar-biologiczny-czlowieka-co-to-jest-jak-dziala
Pixabay.com

Polecane

oklad-na-oczy-z-rumianku-herbaty-jak-zrobic
Fitness
1 min.
Okład na oczy – z rumianku, herbaty. Jak zrobić?
24.01.2022
masaz-na-worki-pod-oczami-jak-go-wykonac
Fitness
1 min.
Masaż na worki pod oczami - jak go wykonać?
21.01.2022
smalec-gesi-na-zmarszczki-jak-dziala-na-twarz
Fitness
1 min.
Smalec gęsi na zmarszczki - jak działa na twarz?
24.01.2022
kozieradka-na-zmarszczki-jakie-daje-efekty
Fitness
1 min.
Kozieradka na zmarszczki - jakie daje efekty?
24.01.2022
Spis treści
  1. Zegar biologiczny – co to takiego?
  2. Jak działa zegar biologiczny?
  3. Życie w zgodzie z zegarem biologicznym – przykłady
  4. Zaburzenie dobowego rytmu – kiedy następuje?

Zegar biologiczny – co to takiego?

Zegar biologiczny to wewnętrzny mechanizm, który wykształcił się u każdego człowieka w toku ewolucji. Pozwala on nie tylko funkcjonować zgodnie z rytmem dnia i nocy, ale także odpowiada za uczucie głodu, reguluje wahania ciśnienia krwi i temperatury ciała, wpływa na poziom koncentracji, nastrój, stres czy pracę kluczowych narządów organizmu, np. serca. To dzięki niemu wiesz, kiedy zbliża się pora posiłku, bo zaczynasz odczuwać głód, natomiast o określonej porze odczuwasz senność i chcesz położyć się spać. Naturalny chronometr – wraz z całą warstwą hormonalną – wyznacza również najlepsze pory na aktywność fizyczną i zawodową: z pewnością zauważasz, że w niektórych godzinach Twój mózg potrafi działać na pełnych obrotach, a w innych trudno Ci zmusić się do najmniejszej formy aktywności. 

Z istnienia zegara biologicznego zazwyczaj zdajesz sobie sprawę dopiero wtedy, gdy znajdziesz się w innej strefie czasowej. Dobrym przykładem będzie tu jet lag, czyli zespół objawów, które są reakcją organizmu na zaburzenie dotychczasowego cyklu dzień-noc. Jeśli np. podróżujesz do Azji, musisz liczyć się z tym, że tamtejszy poranek będzie dla Ciebie samym środkiem nocy i organizm w tych godzinach po prostu nie będzie funkcjonował. Niektórym osobom przestawienie się na inny tryb zajmuje nawet cały tydzień. 

Jak działa zegar biologiczny?

Zegar biologiczny – mimo że go nie widać – z pewnością nie jest pojęciem abstrakcyjnym. U ssaków znajduje się on w jądrze nadskrzyżowaniowym, czyli w części mózgu zwanej podwzgórzem. To główny ośrodek, który pozostaje w ścisłym kontakcie z siatkówką oka, dzięki której do ośrodkowego układu nerwowego dochodzi informacja o tym, czy jest dzień (światło), czy noc (ciemność). Dzięki niemu układ hormonalny synchronizuje się z rytmem środowiska zewnętrznego i hormony uwalniają się o określonych porach. Doskonałym przykładem będzie szyszynka. Ten niewielki gruczoł wydziela melatoninę, czyli hormon odpowiedzialny za uczucie senności. Gdy zaczyna się robić ciemno, aktywność szyszynki wzrasta i zwiększa się produkcja melatoniny. Natomiast w godzinach porannych, gdy na dworze zaczyna się robić jasno, szyszynka wstrzymuje produkcję melatoniny, a zamiast niej uaktywnia się kora nadnerczy, produkująca kortyzol – hormon stresu, który pozwala Ci stawić czoła codziennym wyzwaniom.

Druga część zegara biologicznego znajduje się niemal we wszystkich komórkach ciała, które działają w zgodzie z rytmem dobowym. Badania wykazują, że małe zegary biologiczne umiejscowione w mięśniach, wątrobie, trzustce, komórkach tłuszczowych czy układzie pokarmowym odbierają informacje z „centrum dowodzenia”, które znajduje się w podwzgórzu. Do dobowego rytmu przystosowuje się cały człowiek, a nie tylko określone części jego organizmu.

Życie w zgodzie z zegarem biologicznym – przykłady

Życie w całkowitej zgodzie z dobowym rytmem to ideał, którego osiągnięcie nie zawsze jest możliwe, np. ze względu na charakter wykonywanej pracy. Funkcjonowanie zgodnie z naturalnym rytmem oznacza m.in.:

  • konkretny schemat żywienia – w godzinach porannych organizm zamienia węglowodany w energię, więc o tej porze można pozwolić sobie na słodką przekąskę. Z kolei po 21:00 układ pokarmowy pracuje wolniej i wszystko, co zjesz, zalega w jelitach, a kalorie zamieniają się w tłuszcz. Palenie papierosów lub picie alkoholu po 22:00 jest szczególnie szkodliwe, ponieważ w tych godzinach organizm gorzej radzi sobie z rozkładaniem substancji trujących. Sprawdź przepisy na lekką kolację i zachowaj szczupłą sylwetkę;

  • trening o określonych porach – zegar biologiczny wskazuje, że maksymalna wydolność organizmu przypada w godzinach popołudniowych, ok. 16:00. Tak więc doskonałym pomysłem będzie zaplanowanie ćwiczeń fizycznych właśnie o tej porze;

  • planowanie zabiegów medycznych lub kosmetycznych w określonej porze dnia – godziny popołudniowe to czas zmniejszonej wrażliwości na ból, dlatego warto zaplanować wizytę u dentysty lub kosmetyczki. Po południu twoje zmysły wyostrzają się, dlatego będzie to idealny moment na zakup perfum. 

  • Cierpisz na okresowe spadki nastroju? Sprawdź, skąd bierze się depresja sezonowa i jak z nią walczyć. 

Zaburzenie dobowego rytmu – kiedy następuje?

Zaburzenie dobowego rytmu następuje u osób, które muszą pracować w godzinach nocnych (pielęgniarki, lekarze, pracownicy fizyczni różnych branż) lub dużo podróżują i często zmieniają strefy czasowe (stewardessy i piloci). Zaburzenia w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego, a w szczególności podwzgórza mózgu, mogą rozregulować zegar biologiczny i spowodować np. trudności ze snem czy brak kontroli nad uczuciem głodu. Miesiące jesienno-zimowe i towarzysząca im ciemność od wczesnego popołudnia również nie wpływają korzystnie na funkcjonowanie organizmu. Stąd bierze się np. jesienna chandra.

Źródła
  1. S. Kshirsagar i in. (tłum. D. Gasper), Naturalny rytm dobowy. Działaj w zgodzie ze swoim organizmem, Wydawnictwo Laurum, Warszawa 2022.
  2. B. Cymborowski, Zegary biologiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2021.
  3. J. Zawilska i in., Rytmy biologiczne – uniwersalny system odczytywania czasu, „Nauka” 2006, nr 4, s. 129–133.

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Najchętniej czytane

jakie-sa-najlepsze-cwiczenia-na-gorne-partie-ciala
Fitness
1 min.
Jakie są najlepsze ćwiczenia na górne partie ciała?
30.07.2021
maseczka-z-sody-oczyszczonej-na-wagry-na-tradzik
Fitness
1 min.
Maseczka z sody oczyszczonej - na wągry, na trądzik
28.10.2021
sauna-japonska-ganbanyoku-co-warto-o-niej-wiedziec
Fitness
1 min.
Sauna japońska ganbanyoku - co warto o niej wiedzieć?
30.07.2021
rozgrzewka-dla-dzieci-jak-powinna-wygladac
Fitness
2 min.
Rozgrzewka dla dzieci - jak powinna wyglądać?
30.07.2021
Popularne w kategorii Fitness
mowienie-przez-sen-jakie-sa-przyczyny-jak-przestac
Zdrowie psychiczne
1 min.
Mówienie przez sen - jakie są przyczyny? Jak przestać?
27.07.2021
Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
Pakiety medyczne
Konsultacja lekarska online
Alergolog onlineChirurg onlineDermatolog onlineDiabetolog onlineEndokrynolog onlineGastrolog online
arrow-link
Zobacz więcej

Kim jesteśmy

Artykuły o zdrowiu

ul. Topiel 12, 00-342, Warszawa
Redakcja WelbiSara Łątkowska - redaktor naczelnyredakcja@welbi.pl

© 2024 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Regulamin serwisuPolityka prywatnościPolityka cookies

Social media

  • facebook logo
  • instagram logo

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.