account-icon
Obliczanie ubezpieczenia
Umów teleporadę
Welbi
ZdrowieChoroby 1 min.
Zweryfikowane przez eksperta

Opóźniony rozwój mowy – przyczyny i sposoby postępowania

Katarzyna Piątkowska

lek. Agnieszka Żędzian

19.01.2024

Aktualizacja: 19.01.2024

Kiedy w rodzinie pojawia się mały człowiek, spodziewamy się, że przed ukończeniem pierwszego roku życia będzie gaworzyć, następnie zacznie nieporadnie wypowiadać pierwsze słowa, a z dnia na dzień jego umiejętności w tym zakresie będą się rozwijać. Nie zawsze jednak tak się dzieje. Kiedy podejrzewamy opóźniony rozwój mowy i jakie mogą być jego przyczyny? Jak pomóc dziecku, które ma kłopoty z nauką mówienia?


jakie-moga-byc-przyczyny-opoznionego-rozwoju-mowy
Pixabay.com

Polecane

jak-wyleczyc-zoladek-po-antybiotyku
Zdrowie
1 min.
Jak wyleczyć żołądek po antybiotyku i jak go chronić przed niekorzystnym działaniem antybiotykoterapii?
30.05.2022
grzybica-po-antybiotyku-jak-jej-uniknac-objawy
Zdrowie
1 min.
Jak uniknąć grzybicy po antybiotyku?
30.05.2022
soda-na-zgage-jak-ja-stosowac-jakie-sa-proporcje
Zdrowie
1 min.
Soda na zgagę - jak ją stosować? Jakie są proporcje?
21.01.2022
bable-po-oparzeniu-po-ilu-dniach-znikaja-czym-smarowac
Zdrowie
1 min.
Bąble po oparzeniu - po ilu dniach znikają? Czym smarować?
30.07.2021
Spis treści
  1. Jak rozwija się mowa?
  2. Kiedy mówimy o opóźnionym rozwoju mowy?
  3. Jakie są rodzaje opóźnienia rozwoju mowy?
  4. Jak pomóc dziecku z opóźnionym rozwojem mowy

Jak rozwija się mowa?

Umiejętności ubierania myśli w słowa i komunikowania ich otoczeniu są właściwe jedynie gatunkowi ludzkiemu. 

Choć, aby nauczyć się mówić i rozumieć mowę, potrzebujemy kilku lat, nasz organizm przygotowuje się do tego zadania już w okresie prenatalnym. Kształtuje się wówczas układ nerwowy, aparat artykulacyjny, rozwija się słuch fonematyczny, odpowiedzialny za rozróżnianie dźwięków języka. W związku z powyższym prawidłowy lub opóźniony rozwój mowy ma swoje podłoże już na pierwszym etapie życia. 

W pierwszych miesiącach niemowlę uczy się rozpoznawać melodię języka oraz naśladować pojedyncze dźwięki. Zjawisko to, nazywane głużeniem, ma charakter odruchu i nie służy komunikacji. Około 6 miesiąca życia zastępowane jest ono przez gaworzenie, które polega na łączeniu wymawianych wcześniej samogłosek ze spółgłoskami. W wyniku tego powstają sylaby, niemające jeszcze konkretnego znaczenia. Gaworzenie pozwala dziecku na naukę kontrolowania strun głosowych, warg i języka. Jest to istotny etap w rozwoju, przygotowujący do wymawiania słów. Aby mały człowiek nauczył się mówić, musi w tym okresie słyszeć mowę otoczenia. Przed ukończeniem roku niemowlak biernie opanowuje kilka podstawowych słów, czyli zaczyna je rozumieć, pomimo że sam nie umie ich odtworzyć. 

Między 12 a 15 miesiącem dziecko powinno zacząć wypowiadać pierwsze, dwusylabowe wyrazy. W drugim roku życia zaczyna rozumieć, że słowa służą do komunikacji – można nimi nazywać przedmioty, wyrażać swoje potrzeby itp. W tym czasie powinno też już reagować na swoje imię. 

Od tego momentu rozpoczyna się bardzo intensywny rozwój mowy. W okolicach trzecich urodzin dziecko mówi już zdaniami, jednak pełną zdolność posługiwania się językiem rozwija nawet do 9 roku życia. 

Kiedy mówimy o opóźnionym rozwoju mowy?

Z różnych powodów rozwój umiejętności posługiwania się językiem może zostać zaburzony. Możemy podejrzewać, że rozwój mowy jest opóźniony, jeżeli dziecko nie opanowało pewnych kompetencji językowych w wieku, w którym większość dzieci osiąga dany etap rozwoju, a różnica ta wynosi około 6 miesięcy lub więcej. Granice są płynne, a odchylenia od nich – normalne. Warto jednak bacznie obserwować postępy młodego człowieka i zwrócić uwagę na następujące zjawiska:

  • dziecko między 20 a 30 miesiącem życia wypowiada tylko pojedyncze słowa, nie reaguje na imię ani na polecenia;

  • wydaje się nie reagować na dźwięki otoczenia;

  • komunikuje się „po swojemu” z wybraną osobą (mamą, rodzeństwem), reszta otoczenia nie jest w stanie się z nim porozumieć;

  • nie wskazuje paluszkiem przedmiotów;

  • nie sygnalizuje werbalnie swoich potrzeb;

  • wypowiada słowa, ale nie wykazuje płynności mówienia; gdy musi coś powiedzieć, napina się, widać, że wkłada w to dużo wysiłku; 

Problem mogą sygnalizować również stale otwarta buzia, chrapanie, niechęć do picia z otwartego kubka lub konsumowania konkretnych konsystencji pokarmów. 

Warto pamiętać, że na opóźniony rozwój mowy mogą wskazywać także mniej oczywiste sygnały, często niełączone przez rodziców z mówieniem. O tym, że dziecko ma kłopot z komunikacją, mogą świadczyć takie symptomy, jak unikanie kontaktu z innymi czy agresja.

Jakie są rodzaje opóźnienia rozwoju mowy?

Najpowszechniejszy i najprostszy podział, uwzględniający przyczynę problemu, wyróżnia samoistny i niesamoistny opóźniony rozwój mowy

Z pierwszym mamy do czynienia wówczas, gdy nie towarzyszy mu inna choroba lub zaburzenie. Może być wynikiem braku dojrzałości aparatu artykulacyjnego, ogólnego opóźnienia rozwoju motorycznego czy niewystarczającej stymulacji ze strony otoczenia. 

Niesamoistny opóźniony rozwój mowy natomiast jest wtórny względem innych, bardziej złożonych trudności, jak niepełnosprawność intelektualna, autyzm dziecięcy (także zespół Aspergera, choć obecnie odchodzi się od tego określenia), uszkodzenie słuchu lub choroby układu nerwowego. Objawy opóźnionego rozwoju mowy u dzieci mogą również sygnalizować możliwość wystąpienia w przyszłości ADHD.

W określeniu charakteru i przyczyn opóźnionego rozwoju mowy specjalizuje się logopeda. Ustala on nie tylko powody, dla których dziecko nie nabywa kompetencji językowych w spodziewanym czasie, ale także prowadzi terapię logopedyczną, która w większości przypadków pozwala rozwiązać problem lub zmniejszyć trudności z komunikacją wynikające np. z upośledzenia intelektualnego. Logopeda proponuje również ćwiczenia do realizowania w domu. Ich rzetelne wykonywanie jest bardzo istotne dla uzyskania oczekiwanych efektów. 

Jak pomóc dziecku z opóźnionym rozwojem mowy

W przypadku podejrzenia, że mowa u dziecka nie rozwija się prawidłowo, zawsze warto skorzystać z pomocy specjalisty. Logopeda zdiagnozuje przyczynę, a także zaproponuje ćwiczenia adekwatne dla konkretnego problemu. Inaczej bowiem pracuje się w przypadku opóźnienia rozwoju mowy u 3-latka, inaczej u 5-latka. Może się również zdarzyć, że dziecko zostanie skierowane np. do ortodonty, jeśli źródło problemu leży w wadzie zgryzu, lub do laryngologa, w przypadku kłopotów ze słuchem. Jeśli mowa nie rozwija się w wyniku problemów psychologicznych, pomocna może być psychoterapia

Jako rodzic wspieraj rozwój mowy dziecka w domu, stosując proste ćwiczenia i zwracając uwagę na zdrowe nawyki. Mów do malucha w prawidłowy sposób, nie stosuj zbędnych zdrobnień czy zmiękczeń. Nazywaj przedmioty codziennego użytku, pozwalaj dziecku na zadawanie pytań, konstruowanie próśb, nawet jeśli wiesz bez słów, o co mu chodzi. 

Pamiętaj, że zarówno oddziaływania w domu, jak i terapia logopedyczna to procesy długofalowe. W większości przypadków przynoszą zadowalające efekty, potrzeba jednak cierpliwości, konsekwencji i pozytywnego nastawienia. 

Problemy z komunikacją nierzadko powodują u dzieci trudności w relacjach społecznych. U młodego człowieka, który czuje się izolowany czy odrzucony przez rówieśników, może dojść do spadku poczucia własnej wartości, a nawet stanów depresyjnych. W takim przypadku dziecko z opóźnionym rozwojem mowy powinno uzyskać fachową pomoc.

Źródła
  1. J. Porayski-Pomsta, O rozwoju mowy dziecka, wyd. II uzupełnione, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2022.
  2. K. Datkun-Czerniak, Logopedia. Jak usprawniać mowę dziecka, MAC Edukacja, Kielce 2004.
Author Katarzyna Piątkowska picture

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Najchętniej czytane

polip-hiperplastyczny-co-to-jest
Zdrowie
1 min.
Co to jest polip hiperplastyczny? Czy jest groźny?
14.03.2022
jak-odgrzybic-organizm-domowymi-sposobami
Zdrowie
2 min.
Jak odgrzybić organizm domowymi sposobami?
24.01.2022
uczulenie-na-plyn-do-plukania-jak-wyglada
Zdrowie
2 min.
Uczulenie na płyn do płukania - jak wygląda?
28.10.2021
grzybica-paznokci-jakie-sa-domowe-sposoby
Zdrowie
2 min.
Grzybica paznokci - jakie są domowe sposoby?
31.10.2021
Popularne w kategorii Zdrowie
swedzace-uszy-w-srodku-na-zewnatrz-u-dziecka
Zdrowie
2 min.
Swędzące uszy - w środku, na zewnątrz, u dziecka
24.01.2022
    Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
    Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
    Pakiety medyczne

    Kim jesteśmy

    Artykuły o zdrowiu

ul. Topiel 12, 00-342, Warszawa
Redakcja WelbiSara Łątkowska - redaktor naczelnyredakcja@welbi.pl

© 2024 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Regulamin serwisuPolityka prywatnościPolityka cookies

Social media

  • facebook logo
  • instagram logo

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.