account-icon
Obliczanie ubezpieczenia
Umów teleporadę
Welbi
ZdrowieBadania 1 min.

Czym są testy molekularne i kiedy się je wykonuje?

Marta Szarawarska19.06.2023Aktualizacja: 19.06.2023

W ostatnich latach diagnostyka molekularna stanowi bardzo prężnie rozwijający się dział medycyny stanowiący wsparcie w diagnostyce schorzeń, określeniu predyspozycji do rozwoju chorób o podłożu genetycznym oraz dobraniu odpowiedniego leczenia. Testy molekularne wykorzystywane są do wykrywania chorób nowotworowych, w diagnostyce infekcji oraz celem potwierdzenia lub zaprzeczenia ojcostwa. To tylko nieliczne przykłady zastosowań testów molekularnych. O tym, czym dokładnie są testy molekularne, na czym one polegają, jak wygląda taki test oraz jakie są zalety badań molekularnych, przeczytasz w poniższym artykule.


na-czym-polega-test-molekularny
Pixabay.com

Polecane

skladniki-krwi-i-ich-funkcje-co-warto-wiedziec
Zdrowie
3 min.
Składniki krwi i ich funkcje - co warto wiedzieć?
30.10.2021
limfocyty-co-to-jest-jakie-sa-normy
Zdrowie
2 min.
Limfocyty - co to jest? Jakie są normy?
31.10.2021
badanie-rtg-co-to-jest-na-czym-polega
Zdrowie
2 min.
Badanie RTG - co to jest? Na czym polega?
31.10.2021
jakie-badania-na-watrobe-warto-wykonac
Zdrowie
2 min.
Jakie badania na wątrobę warto wykonać?
31.10.2021
Spis treści
  1. Na czym polegają testy molekularne?
  2. Jak przygotować się do wykonania testu molekularnego?
  3. Jakie jest zastosowanie testów molekularnych?
  4. Jakie są zalety testów molekularnych?
  5. Jakie są rodzaje testów molekularnych?
  6. Molekularne testy diagnostyczne
  7. Profilaktyczne testy molekularne
  8. Testy molekularne w kierunku nosicielstwa
  9. Testy molekularne w diagnostyce infekcji
  10. Badanie ojcostwa i pokrewieństwa

Na czym polegają testy molekularne?

Materiałem do testów molekularnych jest ślina, próbki krwi, wymaz z jamy ustnej, wymaz z szyjki macicy lub wycinki tkanki pobrane w trakcie zabiegu od pacjenta. Z takiego materiału biologicznego izolowane są kwasy nukleinowe. Większość technik molekularnych bazuje na łańcuchowej reakcji polimerazy, dzięki której możliwe jest szybkie syntezowanie kopii DNA. W uzyskanym metodami biologii molekularnej materiale genetycznym poszukuje się określonych sekwencji nukleotydowych charakterystycznych dla drobnoustroju wywołującego infekcję lub określonych mutacji w materiale genetycznym, których obecność świadczy o chorobie genetycznej. W przypadku badań pokrewieństwa i ojcostwa analizuje się próbki dwóch lub większej liczby osób, a następnie porównuje się je ze sobą celem określenia podobieństwa między nimi.

Testy alergiczne wykonywane z krwi to też badania molekularne. Oznaczenia takie nie są jednak oparte o analizę DNA. Bazują bowiem na oznaczaniu specyficznych przeciwciał produkowanych w odpowiedzi na wywołujący reakcję uczuleniową alergen. Testy molekularne ALEX pozwalają na wskazanie pacjentowi możliwych alergii krzyżowych.

Jak przygotować się do wykonania testu molekularnego?

Do wykonania testów molekularnych nie jest wymagane żadne szczególne przygotowanie. Jeśli materiałem do oznaczenia jest krew, pacjent nie musi być nawet na czczo tak jak w przypadku większości oznaczeń biochemicznych. W przypadku pobrania materiału z jamy ustnej czy tylnej ściany gardła nie zaleca się mycia i płukania jamy ustnej przed badaniem.

Jakie jest zastosowanie testów molekularnych?

Testy molekularne mają zastosowanie w:

  • diagnostyce chorób wirusowych, bakteryjnych, pasożytniczych i grzybiczych,

  • diagnostyce i monitorowaniu postępów leczenia chorób nowotworowych,

  • doborze celowanego leczenia,

  • diagnostyce chorób genetycznych,

  • badaniu nosicielstwa chorób o podłożu genetycznym,

  • ustalaniu ojcostwa i pokrewieństwa,

  • badaniach mikrobiomu,

  • diagnostyce alergii,

  • profilaktyce jako badanie zwiększonego prawdopodobieństwa zachorowania na niektóre choroby,

  • doborze określonej diety.

Jakie są zalety testów molekularnych?

Badania molekularne są bardzo czułe. Pozwalają na wykrycie obecności czynnika chorobotwórczego jeszcze przed pojawieniem się uciążliwych objawów, czyli na bardzo wczesnym etapie infekcji. Dodatkowo testy molekularne cechuje duża wiarygodność uzyskanych wyników w porównaniu do badań serologicznych. W tych drugich występuje “okienko serologiczne”, czyli czas, w którym organizm został zakażony wirusem, a nie doszło jeszcze do wytworzenia przeciwciał skierowanych przeciwko czynnikowi chorobotwórczemu we krwi. Testy molekularne jako jedyne pozwalają na odróżnienie typów wirusów, co jest kluczowe np w przypadku nosicielstwa wirusa HPV. Tylko onkogenne typy wirusa bowiem wymagają zastosowania leczenia.

Jakie są rodzaje testów molekularnych?

Testy molekularne to bardzo duża grupa oznaczeń. Wśród nich wymienić można:

Molekularne testy diagnostyczne

To grupa analiz opartych o DNA. Ich celem jest potwierdzenie lub wykluczenie mutacji odpowiadającej za rozwój określonej choroby, takiej jak mukowiscydoza, fenyloketonuria czy SMA. Wykrycie określonej mutacji pozwala na postawienie odpowiedniego rozpoznania i zastosowanie odpowiedniego leczenia. Testy molekularne mogą być też przydatne w rozpoznaniu nowotworów.

Profilaktyczne testy molekularne

Takie testy pozwalają na wykrycie mutacji genetycznych zwiększających ryzyko zachorowania na określone schorzenia. Mają one bardzo duże znaczenie dla najbliższych krewnych osoby chorującej na nowotwór taki jak rak piersi, jajnika, jelita grubego czy płuc. Mogą oni bowiem odziedziczyć niekorzystny czynnik, który będzie zwiększał ryzyko zachorowania. Nie oznacza to że takie osoby będą chore. Dzięki posiadaniu takiej wiedzy mają szansę wdrożyć profilaktykę, by zminimalizować takie ryzyko.

Testy molekularne w kierunku nosicielstwa

Są to badania pozwalające na wykrycie nosicielstwa groźnych chorób przekazywanych w sposób autosomalny recesywny. Aby taka choroba ujawniła się u dziecka, konieczne jest odziedziczenie przez niego dwóch kopii uszkodzonego genu. Takie testy bardzo często wykonywane są przez pary, u których urodziło się dziecko cierpiące z powodu takiej choroby.

Testy molekularne w diagnostyce infekcji

Diagnostyka infekcji z wykorzystaniem testów molekularnych to nic innego jak wykrywanie materiału genetycznego drobnoustroju wywołującego objawy chorobowe. Dzięki takim testom możliwe jest wykrycie wirusów takich jak HIV, HBV czy HCV, bakterii wywołujących kiłę czy boreliozę, pasożytów takich jak owsiki, lamblie czy tasiemce oraz grzybów. Testy molekularne charakteryzują się bardzo wysoką czułością. Wykrywają schorzenia na bardzo wczesnym etapie. Dodatkowo testy molekularne są dużo szybsze w porównaniu z powszechnie stosowanymi dotychczas metodami mikrobiologicznymi. Lekarz ma więc dużo większe możliwości wdrożenia celowanego leczenia u pacjenta.

Badanie ojcostwa i pokrewieństwa

To bardzo popularne zastosowanie testów genetycznych. Ze względu na swoją czułość i wiarygodność pozwalają one na wykluczenie ojcostwa w 100% lub potwierdzenie w 99,999%. Materiałem do tego typu badań jest wymaz z jamy ustnej lub niewielka ilość materiału genetycznego pozostawionego na przedmiotach codziennego użytku, takich jak np. szczoteczka do zębów.

Źródła
  1. A. Lewandowska Ronnegren Techniki laboratoryjne w biologii molekularnej. MedPharm Polska, Wrocław 2018, s: 195-225.
  2. J. Bal, Genetyka medyczna i molekularna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2019, s. 1-5.
Author Marta Szarawarska picture
Absolwentka Politechniki Wrocławskiej na kierunku biotechnologia o specjalności biotechnologia molekularna i biokataliza oraz studiów podyplomowych na kierunku analityka medyczna na Uniwersytecie Medycznym im. Piastów Śląskich we Wrocławiu. Z zawodu diagnosta laboratoryjny w pracowni cytogenetyki.

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Najchętniej czytane

gesty-sluz-w-ciazy-co-oznacza
Zdrowie
1 min.
Gęsty śluz w ciąży. Kiedy się pojawia i na co wskazuje?
09.05.2022
oslabienie-po-antybiotyku-jakie-sa-objawy
Zdrowie
1 min.
Dlaczego pojawia się osłabienie po antybiotyku i jak sobie z nim radzić?
30.05.2022
uczulenie-na-plyn-do-plukania-jak-wyglada
Zdrowie
2 min.
Uczulenie na płyn do płukania - jak wygląda?
28.10.2021
szalwia-na-gardlo-jak-ja-stosowac-pic-czy-plukac
Zdrowie
2 min.
Szałwia na gardło - jak ją stosować? Pić czy płukać?
28.10.2021
Popularne w kategorii Zdrowie
uczulenie-na-plyn-do-plukania-jak-wyglada
Zdrowie
2 min.
Uczulenie na płyn do płukania - jak wygląda?
28.10.2021
Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
Pakiety medyczne
Konsultacja lekarska online
Alergolog onlineChirurg onlineDermatolog onlineDiabetolog onlineEndokrynolog onlineGastrolog online
arrow-link
Zobacz więcej

Kim jesteśmy

Artykuły o zdrowiu

ul. Topiel 12, 00-342, Warszawa
Redakcja WelbiSara Łątkowska - redaktor naczelnyredakcja@welbi.pl

© 2024 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Regulamin serwisuPolityka prywatnościPolityka cookies

Social media

  • facebook logo
  • instagram logo

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.