Статті для українців які можуть допомогти

Побачити більше

безкоштовні лікарі для України

Звернутися до лікарів

Przyprawy korzenne – czym są i dlaczego warto je stosować?

Bartosz Kulczyński

28.10.2021

Aktualizacja: 28.10.2021

Przyprawy korzenne charakteryzują się nie tylko intensywnym aromatem, lecz także mają szerokie właściwości prozdrowotne. Włączając je do swojej diety, wzbogacamy bukiet smakowo-zapachowy potraw oraz wzmacniamy swoje zdrowie. Sprawdź, co możesz im zawdzięczać.


przyprawy-korzenne-co-to-jest-jakie-sa-rodzaje
pexels.com

Co to są przyprawy korzenne?

Każdy z nas choć raz w życiu miał styczność z przyprawami korzennymi. Co to jest przyprawa korzenna? Tak naprawdę nie ma ona ścisłej definicji. Zazwyczaj w odniesieniu do przyprawy korzennej mamy na myśli bardzo aromatyczne i rozgrzewające przyprawy. Wiele z nich charakteryzuje się tym, że bardzo szybko traci swój smak i zapach. Dlatego trzeba przechowywać je w odpowiednich warunkach i dodawać na sam koniec przygotowywania potraw. Z tego artykułu dowiesz się, skąd pochodzą przyprawy korzenne i dlaczego warto po nie sięgać.

Goździki

Gdy mowa o przyprawach korzennych, nie sposób nie wspomnieć o goździkach. Przyprawa ta jest pozyskiwana z pąków goździkowca korzennego (Syzygium aromaticum). Bardzo często jest wykorzystywana jako dodatek do kompotów, kapusty kiszonej, przetworów marynowanych, mięsa, grzanego wina, a także ciasteczek. Goździki charakteryzują się bogatym składem chemicznym. Są one dobrym źródłem kwasów fenolowych, jednak najważniejszym związkiem w nich występującym jest eugenol. To właśnie temu składnikowi goździki zawdzięczają swoje lecznicze działanie.

Goździkom przypisuje się silne właściwości przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. Składniki aktywne obecne w goździkach mają zdolność do hamowania rozwoju wielu gatunków drobnoustrojów, w tym bakterii takich jak: Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis, Listeria monocotygoenes, Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli, Bacillus cereus.

Goździki wykazują też pewne działanie przeciwbólowe i dlatego też są bardzo często stosowane w przypadku wystąpienia bólu zębów. Jednak wówczas nie należy ich spożywać, a po prostu je żuć.

Goździki to również przyprawa o właściwościach hepatoprotekcyjnych, czyli ochronnych wobec wątroby. Do dziś przeprowadzono kilka doświadczeń na zwierzętach, które dowiodły, że zawarty w goździkach eugenol może redukować stłuszczenie wątroby, zmniejszać stany zapalne tego narządu, jak również wspomagać wątrobę w przekształcaniu substancji obcych dla organizmu w związki bezpieczne dla zdrowia.

Gałka muszkatołowa

Omawiając przyprawy korzenne, należy wspomnieć też o gałce muszkatołowej. Jest ona pozyskiwana z nasion muszkatołowca korzennego (Myristica fragrans). Roślina ta pochodzi prawdopodobnie z Indonezji i jest rozpowszechniona w wilgotnych regionach tropikalnych. Aktualnie największym jej eksporterem są Indie. W XVII wieku gałka muszkatołowa stała się cenną przyprawą handlową w świecie zachodnim. W składzie gałki muszkatołowej znajdują się związki chemiczne takie jak: kwas mirystynowy, trimirystyna, terpeny, kwasy fenolowe, lignany i flawonoidy. Gałka muszkatołowa jest bardzo pożądaną przyprawą w sztuce kulinarnej. Wykorzystuje się ją do wzbogacania smaku i zapachu mięsa, ryb, owoców morza, jaj, a nawet warzyw, np. szpinaku, fasoli, kapusty. Gałka muszkatołowa, podobnie jak inne korzenne przyprawy, idealnie nadaje się jako dodatek do pierników, ciasteczek i grzanego wina. Gałkę muszkatołową najlepiej dodawać świeżo startą pod sam koniec przyrządzania potraw. Wynika to z tego, że szybko traci ona swój aromat.

Anyż gwiaździsty

Anyż gwiaździsty, inaczej anyż gwiazdkowy, to powszechna nazwa stosowana dla przyprawy pozyskiwanej z badiana właściwego (Illicium verum Hook. f.). Surowiec zielarski stanowią wysuszone i zmielone owoce. Anyż gwiaździsty jest szeroko wykorzystywany w kuchni orientalnej. W Polsce dodaje się go najczęściej do kompotów, kremów, likierów i ciast. Składnik ten jest również uznawany za cenioną roślinę leczniczą. Przypisuje się mu m.in. właściwości przeciwdrobnoustrojowe, przeciwwirusowe i przeciwzapalne. Dodatkowo anyż cechuje się wysoką aktywnością przeciwutleniającą i w efekcie jest on zdolny do zwalczania wolnych rodników.

Szafran

Szafran jest uznawany za najdroższą przyprawę na świecie. Jest on pozyskiwany ze znamion słupków szafranu uprawnego (Crocus sativus). Największym jego producentem jest Iran. Szafran bardzo dobrze komponuje się z wieloma produktami i przyprawami. Może być stosowany jako dodatek do zup, dań mięsnych, ryżu. Producenci żywności wykorzystują go też do wyrobu serów i wypieków. Szafran był stosowany w medycynie ludowej jako środek wykrztuśny, przeciwastmatyczny i adaptogenny. Można spotkać się również z opinią, że szafran wykazuje silne działanie przeciwrakowe, jednak właściwości te jak dotąd nie zostały potwierdzone w badaniach naukowych z udziałem ludzi.

Wanilia

Wanilia to jedna z najbardziej znanych przypraw na całym świecie. Surowcem przyprawowym jest laska wanilii otrzymywana z wanilii płaskolistnej (Vanilla planifolia). Roślina ta naturalnie rośnie w lasach tropikalnych. Obecnie największym producentem naturalnej wanilii jest Madagaskar. Produkcją na skalę światową zajmują się również: Chiny, Indonezja, Meksyk i Papua-Nowa Gwinea. Najważniejszym składnikiem, który wpływa na aromat wanilii, jest wanilina. Znajduje ona bardzo szerokie zastosowanie w technice kulinarnej i przemyśle spożywczym. Najczęściej jest dodawana do lodów, wyrobów cukierniczych, produktów mlecznych, likierów. Niejednokrotnie można spotkać ją również jako składnik perfum i farmaceutyków. Uważa się, że wanilina pochodząca z wanilii może mieć działanie przeciwrakowe, przeciwzapalne i neuroprotekcyjne (ochraniające komórki nerwowe przed uszkodzeniami). Jednak wciąż trwają badania naukowe, których zadaniem jest potwierdzić (lub zanegować) te doniesienia.

Cynamon

Jedną z najpopularniejszych przypraw korzennych jest cynamon. Przyprawa ta jest otrzymywana z kory cynamonowca (Cinnamonum). Istnieje wiele różnych gatunków cynamonu. W sprzedaży najczęściej można spotkać cynamon chiński (Cinnamomum cassia). Mniejszą dostępnością charakteryzuje się cynamon cejloński (Cinnamomum zeylanicum), który to jest określany mianem cynamonu prawdziwego. Cynamon jest bardzo szeroko wykorzystywany w kuchni. Zazwyczaj znajduje zastosowanie jako dodatek do ciast i ciastek, pierników, produktów na bazie jabłek, kompotów i różnego rodzaju deserów. Przyprawa ta bardzo dobrze komponuje się z różnymi napojami, w tym przede wszystkim z grzanym winem, nalewkami i kawą. Cynamon sprawdzi się też jako składnik potraw mięsnych i rybnych.

Cynamon jest źródłem wielu związków o wysokiej aktywności biologicznej. Do składników tych zalicza się m.in. polifenole, których głównymi przedstawicielami są: kwas cynamonowy, kwas ferulowy, kwas protokatechowy, kwas kawowy i katechiny. Związkiem szczególnie charakterystycznym dla cynamonu jest cynamoaldehyd, który odpowiada za aromat tej przyprawy.

Aktualny stan wiedzy pokazuje, że spożywanie cynamonu wiąże się z wieloma właściwościami prozdrowotnymi. Wiele dotychczas przeprowadzonych badań naukowych wykazało, że cynamon może przyczyniać się do redukcji poziomu glukozy we krwi na czczo. Ponadto cynamon ma zdolność do obniżania stężenia hemoglobiny glikowanej, która jest ważnym wskaźnikiem służącym do oceny wyrównania gospodarki węglowodanowej. Dane te oznaczają, że cynamon to odpowiednia przyprawa dla osób zmagających się z cukrzycą typu 2. i insulinoopornością.

Cynamon jest również sprzymierzeńcem naszego układu krążenia. Naukowcy dowiedli, że regularne stosowanie cynamonu może spowodować obniżenie cholesterolu całkowitego, frakcji LDL cholesterolu, jak również triglicerydów we krwi.

Cynamonowi przypisuje się właściwości przeciwzapalne. Jak udowodnili badacze, cynamon może zmniejszać stan zapalny i łagodzić objawy u osób cierpiących na reumatoidalne zapalenie stawów (RZS).

Kurkuma

Do przypraw korzennych o wyjątkowym aromacie należy zaliczyć również kurkumę. Jest to przyprawa otrzymywana z ostryżu długiego (Curcuma longa), który pochodzi głównie z Indii. Kurkuma charakteryzuje się intensywną, żółto-pomarańczową barwą, która wynika z obecności w niej substancji o nazwie kurkumina. Związek ten odpowiada również za właściwości zdrowotne kurkumy, a są one imponujące!

Naukowcy odnotowali, że spożywanie dużych ilości kurkuminy wiąże się z obniżeniem stężenia cholesterolu i glukozy we krwi. Dodatkowo kurkumina ma właściwości przeciwzapalne i przeciwdepresyjne. Coraz więcej dowodów naukowych świadczy o tym, że kurkuma może łagodzić objawy u pacjentów cierpiących na wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG). Wiele osób przygotowuje z kurkumy maseczkę na twarz. W opinii jej użytkowników jest ona pomocna w usuwaniu przebarwień skóry, łagodzeniu zmian trądzikowych i podrażnień.

Bardzo często kurkuma jest spożywana w formie tzw. złotego mleka lub szota z imbirem i sokiem pomarańczowym.

Przyprawy korzenne – jak kupować?

W sprzedaży można spotkać różne przyprawy korzenne do piernika. Jednak warto zwrócić uwagę na to, że istotnie różnią się one składem. Bardzo często gotowe mieszanki przyprawowe zawierają nie tylko poszczególne przyprawy, lecz także wypełniacze w postaci cukru i mąki pszennej. Dodatki te obniżają jakość produktu. Najlepiej sięgać tylko po te produkty, w których składzie znajdują się wyłącznie rośliny korzenne.

Źródła
  1. D. Cortes-Rojas i in., Clove (Syzygium aromaticum): a precious spice, „Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine” 2014, nr 4, s. 90–96.

  2. E. Abourashed i in., Chemical diversity and pharmacological significance of the secondary metabolites of nutmeg (Myristica fragrans Houtt.), „Phytochemistry Reviews” 2017, nr 15, s. 1035–1056.

  3. J. Patra i in., Star anise (Illicium verum): Chemical compounds, antiviral properties, and clinical relevance, „Phytotherapy Research” 2020, nr 34, s. 1248–1267.

  4. S. Ghaffari i in., Saffron; An updated review on biological properties with special focus on cardiovascular effects, „Biomedicine & Pharmacotherapy” 2019, nr 109, 2. 21–27.

  5. S. Arya i in., Vanillin: a review on the therapeutic prospects of a popular flavouring molecule, „Advances in Traditional Medicine” 2021, s. 1–17.

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Popularne w kategorii Odżywianie
Ad

Polecane

czy-kawa-podnosi-cisnienie-co-warto-wiedziec
Odżywianie
1 min.
Czy kawa podnosi ciśnienie? Co warto wiedzieć?
30.07.2021
nadmiar-zelaza-objawy-skorne-i-neurologiczne
Odżywianie
1 min.
Nadmiar żelaza - objawy skórne i neurologiczne
21.01.2022
sprawdzony-przepis-na-chrupiace-gofry-fit
Odżywianie
2 min.
Przepis na fit gofry – jak zrobić pyszny i zdrowy posiłek w kilku wersjach?
19.05.2021
platki-jaglane-jak-je-ugotowac-co-warto-wiedziec
Odżywianie
1 min.
Płatki jaglane - jak je ugotować? Co warto wiedzieć?
27.07.2021

Najchętniej czytane

ziola-na-stawy-na-bole-na-odbudowe-chrzastki
ZdrowieOdżywianie
1 min.
Zioła na stawy - na bóle, na odbudowę chrząstki
24.01.2022
cwiczenia-na-drugi-podbrodek-jak-sie-go-pozbyc
FitnessOdżywianie
1 min.
Ćwiczenia na drugi podbródek - jak się go pozbyć?
29.10.2021
ile-krokow-dziennie-robic-zeby-schudnac
FitnessOdżywianie
1 min.
Ile kroków dziennie robić, żeby schudnąć?
29.10.2021
jak-wyszczuplic-lydki-jakie-sa-skuteczne-sposoby
FitnessOdżywianie
1 min.
Jak wyszczuplić łydki? Jakie są skuteczne sposoby?
29.10.2021

© 2021 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.