account-icon
Obliczanie ubezpieczenia
Umów teleporadę
Welbi
OdżywianieSkładniki odżywcze 1 min.

Czarny bez – nie tylko wsparcie w leczeniu infekcji!

Katarzyna Grzyś-Kurka

08.08.2023

Aktualizacja: 08.02.2024

Czarny bez znany jest przede wszystkim ze swojego korzystnego wpływu na łagodzenie przebiegu infekcji oraz zdolności do wspomagania odporności. Mało kto wie, że wyciągi z czarnego bzu korzystnie wpływają na profil lipidowy krwi oraz obniżają poziom glukozy. Warto jednak zachować ostrożność w stosowaniu suplementów i przetworów aroniowych. W dużych dawkach mogą mieć działanie odbiegające od pożądanego.


czarny-bez-wlasciwosci-kosmetyczne-i-lecznicze
Pixabay.com

Polecane

sok-z-imbiru-jakie-ma-dzialanie-jak-zrobic
Odżywianie
1 min.
Jak zrobić sok z imbiru i kiedy warto go stosować?
19.05.2021
syrop-z-bialego-bzu-na-co-pomaga-jak-zrobic
Odżywianie
1 min.
Jak przygotować syrop z białego bzu i kiedy warto go stosować?
17.09.2021
bulka-grahamka-jakie-ma-wartosci-odzywcze-i-sklad
Odżywianie
1 min.
Bułka grahamka - jakie ma wartości odżywcze i skład?
21.01.2022
nadmiar-zelaza-objawy-skorne-i-neurologiczne
Odżywianie
1 min.
Nadmiar żelaza - objawy skórne i neurologiczne
21.01.2022
Spis treści
  1. Czym jest czarny bez?
  2. Jakie właściwości i działanie ma czarny bez?
  3. Jaki są skutki uboczne stosowania czarnego bzu?

Czym jest czarny bez?

Czarny bez (łac. Sambucus nigra) jest rośliną należącą do rodziny przewiertniowatych. Powszechnie występuje w lasach, parkach czy przydrożnych zaroślach. Ze względu na korzystne właściwości prozdrowotne jest również uprawiany na plantacjach w Europie, Ameryce Północnej, Azji oraz Australii.

Czarny bez jest krzewem, który osiąga wysokość do 4 metrów. W okresie od czerwca do lipca – gdy trwa kwitnienie – roślina pokrywa się kremowobiałymi kwiatami układającymi się w płaskie baldachy osiągające średnicę 10–20 cm. W tym czasie krzew bardzo intensywnie pachnie. To zachęca do zrywania całych gałęzi, by umieścić je w wazonie. Niestety kwiaty są bardzo delikatne, przez co szybko zmieniają kolor na brązowy. Zawierające pestkę owoce w kształcie drobnych kuleczek tworzą baldachogrona na przełomie sierpnia i września. Mają lśniącą czarną skórkę, intensywnie czerwony sok i małą pestkę.

Prozdrowotne właściwości ma kilka surowców z czarnego bzu:

  • kwiaty (łac. Sambuci flos) – zbierane są w czasie suchego i słonecznego czerwcowego ranka po rozwinięciu co najmniej 80 proc. kwiatostanów, a następnie suszone,

  • owoce (lac. Sambuci fructus) – zbierane są po dojrzeniu, czyli na przełomie września i października, a następnie suszone,

  • kora (łac. Sambuci cortex) – zbierana z dwu- lub trzyletnich pędów krzewu, a następnie suszona.

Jakie właściwości i działanie ma czarny bez?

Prozdrowotne właściwości czarnego bzu doceniane są od stuleci. Choć najczęściej w celach terapeutycznych wykorzystywane są kwiaty oraz owoce, to również liście, korzenie i kora są cennymi surowcami korzystnie wpływającymi na organizm. 

Czarny bez w formie gotowych suplementów wspiera odporność organizmu i wspomaga łagodzenie przebiegu infekcji. Wynika to z jego wielokierunkowego działania:

  • wzmaga potliwość – obniża próg termoregulacji, w efekcie czego już niewielki wzrost ciepłoty ciała (np. stan podgorączkowy) uruchamia mechanizm chłodzenia organizmu poprzez wzmożone pocenie się;

  • łagodzi stany zapalne i towarzyszący im ból (podobnie jak piperyna) – hamuje syntezę cytokin prozapalnych, takich jak interleukiny, TNF-alfa; 

  • wspomaga wykrztuszanie – zwiększa produkcję śluzu w drogach oddechowych, a także rozkurcza mięśnie gładkie wyściełające oskrzela, co stymuluje odruch kaszlu i ułatwia odkrztuszanie zalegającej wydzieliny (podobnie jak podbiał pospolity);

  • zwalcza wirusy i bakterie – hamuje namnażanie się drobnoustrojów chorobotwórczych;

  • wzmacnia odporność – pobudza produkcję cytokin.

To jednak nie koniec korzystnego działania syropu, herbaty czy soku z czarnego bzu. Właściwością rośliny jest też zdolność do zwiększania diurezy, czyli ilości wydalanego moczu. Jest to efekt rozszerzenia naczyń nerkowych, w wyniku czego krew szybciej i sprawniej dociera do organu. Dodatkowo preparaty z czarnego bzu zapobiegają wchłanianiu zwrotnemu w kanalikach nerkowych, oddziałując na ich ściany.

Jesteś diabetykiem? W takim razie skonsultuj z lekarzem możliwość stosowania wyciągów z kwiatu czarnego bzu. Kwiaty mają za zadanie wychwytywanie glukozy i jej utlenianie, a dodatkowo wspomaganie wydzielania insuliny.

Warte szczególnej uwagi są właściwości soku z czarnego bzu. Jak wynika z przeprowadzonych badań, przyjmowanie zaledwie 5 ml soku trzy razy dziennie powoduje obniżenie parametrów lipidowych krwi już po dwóch tygodniach. Stosowanie suplementów z czarnego bzu pozwala zredukować poziom cholesterolu całkowitego, jego frakcji LDL (tzw. złego cholesterolu), a także trójglicerydów.

Czarny bez jest silnym antyoksydantem (podobne jak aronia, lecz są one znacznie silniejsze). Wspomaga utrzymanie równowagi między wolnymi rodnikami a przeciwutleniaczami. Tym samym stanowi element profilaktyki przeciw stresowi oksydacyjnemu, którego następstwem są m.in. choroby sercowo-naczyniowe, nowotwory czy zaburzenia autoimmunologiczne.

Wspomniane działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe sprawia, że czarny bez jest częstym składnikiem kosmetyków. Takie preparaty wspomagają łagodzenie zmian skórnych (o jakie nietrudno przy trądziku) oraz poprawiają kondycję cery dojrzałej.

Jaki są skutki uboczne stosowania czarnego bzu?

Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) uznała produkty z kwiatów i owoców czarnego bzu za bezpieczne dla zdrowia. Oznacza to, że możesz je stosować w zalecanych dawkach bez obaw o wystąpienie niekorzystnych skutków ubocznych.

Skąd więc doniesienia o rzekomych trujących właściwościach czarnego bzu? Jak zwykle szkopuł tkwi w szczegółach. Do produkcji suplementów wykorzystywane są rozwinięte kwiaty i dojrzałe owoce poddane suszeniu. Przy próbie samodzielnego przygotowania przetworów nietrudno o błąd.

Jeśli zbierzesz niedojrzałe owoce albo sięgniesz po surowe kwiaty i owoce (nie poddasz ich obróbce termicznej przed spożyciem), wówczas narażasz się na szkodliwe działanie sambunigryny. Jest to związek trujący. Efekt jego działania rozpoznasz po nasilającym się osłabieniu organizmu oraz dolegliwościach ze strony układu pokarmowego. Pojawiają się wówczas wymioty, biegunka, bóle brzucha i nudności.

Jeśli więc chcesz czerpać w pełni z właściwości leczniczych rośliny, sięgaj po preparaty dostępne w aptece i u sprawdzonych dostawców (np. soki, dżemy z owoców czy miody z kwiatów czarnego bzu), po uprzedniej konsultacji z lekarzem. Natomiast w samodzielnym sporządzaniu przetworów zawsze uwzględnij wcześniejszą obróbkę termiczną (np. suszenie czy gotowanie). Proces ten całkowicie neutralizuje sambunigrynę.

Miej przy tym na uwadze, że ze względu na brak danych preparaty z czarnego bzu nie powinny być stosowane przez kobiety w ciąży i karmiące piersią. Ponadto przetwory z kwiatów nie są odpowiednie dla dzieci poniżej 12. roku życia, a te z owoców – dla dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia.

Źródła
  1. B. Waszkiewicz-Robak, E. Biller, Właściwości prozdrowotne czarnego bzu, „Problemy Higieny i Epidemiologii” 2018, nr 99 (3), s. 217–224.
  2. M. Zielińska-Pisklak, Ł. Szeleszczuk i in., Bez czarny (Sambucus nigra) domowy sposób nie tylko na grypę i przeziębienie, „Lek w Polsce” 2013, vol. 23, nr 6–7 (266/267), s. 1–4.
Author Katarzyna Grzyś-Kurka picture

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Najchętniej czytane

woda-z-imbirem-jak-przygotowac-jakie-daje-efekty
Odżywianie
1 min.
Woda z imbirem – przepis na napój wspomagający zdrowie i odchudzanie
19.05.2021
ile-kalorii-ma-jajko-sadzone-na-twardo-na-miekko
Odżywianie
1 min.
Czy jajka są kaloryczne? Fakty i mity
19.05.2021
uczucie-glodu-po-jedzeniu-jakie-sa-przyczyny
Odżywianie
1 min.
Uczucie głodu po jedzeniu - jakie są przyczyny?
28.10.2021
zoltko-co-zawiera-ile-wazy-ile-ma-kalorii
Odżywianie
2 min.
Żółtko kurze – co warto o nim wiedzieć?
19.05.2021
Popularne w kategorii Odżywianie
jak-dziala-woda-z-octem-jablkowym-pita-na-czczo
Zdrowie
2 min.
Jak działa woda z octem jabłkowym pita na czczo?
24.01.2022
    Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
    Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
    Pakiety medyczne

    Kim jesteśmy

    Artykuły o zdrowiu

ul. Topiel 12, 00-342, Warszawa
Redakcja WelbiSara Łątkowska - redaktor naczelnyredakcja@welbi.pl

© 2024 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Regulamin serwisuPolityka prywatnościPolityka cookies

Social media

  • facebook logo
  • instagram logo

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.