account-icon
Obliczanie ubezpieczenia
Umów teleporadę
Welbi
ZdrowieChoroby 1 min.

Co to jest przeszczep allogeniczny? Kto może zostać dawcą?

Olga Dąbska03.08.2023Aktualizacja: 08.02.2024

Transplantacja to dla wielu chorych szansa na poprawę zdrowia i przedłużenie życia. Rozwiązanie to stosuje się, gdy inne metody terapeutyczne zawiodły. Specjaliści wyróżniają kilka rodzajów przeszczepu, w tym allogeniczny, czyli między osobami o podobnym genotypie. Sprawdź, jakie narządy mogą być przeszczepiane w ten sposób. Dowiedz się, kto może zostać dawcą.


przeszczep-allogeniczny-kto-moze-zostac-dawca
Pixabay.com

Polecane

ugryzienie-szerszenia-jak-wyglada-jakie-sa-objawy
Zdrowie
1 min.
Ugryzienie szerszenia - jak wygląda? Jakie są objawy?
24.01.2022
soda-na-zgage-jak-ja-stosowac-jakie-sa-proporcje
Zdrowie
1 min.
Soda na zgagę - jak ją stosować? Jakie są proporcje?
21.01.2022
grzybica-miedzy-palcami-domowe-sposoby-leczenie
Zdrowie
1 min.
Grzybica między palcami – co to za choroba? Domowe sposoby na grzybicę międzypalcową
30.05.2022
guzki-reumatoidalne-na-palcach-co-oznaczaja
Zdrowie
1 min.
Guzki reumatoidalne na palcach – o czym świadczą? Jak należy z nimi postępować?
10.05.2022
Spis treści
  1. Co to jest przeszczep allogeniczny?
  2. Przeszczep allogeniczny a inne rodzaje przeszczepów
  3. Kto może zostać dawcą w przeszczepie allogenicznym?
  4. Co można przeszczepić od zmarłego, a co od żywego dawcy?

Co to jest przeszczep allogeniczny?

Przeszczep to przekazanie pacjentowi zdrowych komórek, tkanek, narządu w całości lub w części w celu poprawy jego zdrowia. Przeszczepienie allogeniczne najogólniej można przedstawić jako transplantację od osoby niebędącej bliźniakiem homozygotycznym (czyli wykazującej bardzo wysokie podobieństwo materiału genetycznego) w stosunku do biorcy. Przeszczep allogeniczny przeprowadzony może być od członka rodziny lub osoby obcej, niespokrewnionej z chorym.

Warunkiem transplantacji jest zgodność antygenów tkankowych. Tkanki/narządy pobierane do przeszczepu nie mogą być objęte chorobą. Przed przeszczepieniem wykonuje się badania wykluczające choroby, które mogłyby zostać przekazane biorcy przeszczepu. Pobranie tkanek czy narządu odbywa się podczas operacji chirurgicznej. Narząd jest następnie przechowywany w odpowiednich warunkach i w krótkim czasie przekazywany biorcy. Aby zminimalizować ryzyko odrzucenia takiego przeszczepu, pacjenci muszą przyjmować leki o działaniu immunosupresyjnym (czyli obniżające naturalną odporność organizmu, by nie „atakował” on „obcej” tkanki i w efekcie nie odrzucił przeszczepu).

Przeszczep allogeniczny a inne rodzaje przeszczepów

W transplantologii poza wspomnianym wyżej przeszczepem allogenicznym wyróżnia się trzy inne rodzaje przeszczepów: autogeniczny, izogeniczny, ksenogeniczny. Przeszczep wykonywany w obrębie jednego organizmu określany jest mianem autologicznego. To najbezpieczniejszy rodzaj przeszczepów, w którym ryzyko powikłań jest niewielkie i nie ma ryzyka odrzucenia przeszczepu, tkanka jest bowiem w pełni akceptowana już od samego początku przez układ odpornościowy. Przykładem takiego przeszczepu jest np. przeszczep własnego szpiku kostnego w leczeniu niektórych chorób nowotworowych, przeszczep skóry, włosów czy ścięgien albo fragmentu żyły.

Drugim rodzajem transplantacji jest przeszczep izogeniczny. Polega on na przeszczepie tkanek/narządów pomiędzy bliźniakami jednojajowymi, które wykazują duże podobieństwo genetyczne, co przekłada się na pomyślność zabiegu.

Ostatnim rodzajem jest przeszczep ksenogeniczny. Polega on na transplantacji tkanek/narządów pomiędzy osobnikami różnych gatunków. Przykładem tego rodzaju transplantacji jest przekazanie człowiekowi tkanek/narządów od świni.

Kto może zostać dawcą w przeszczepie allogenicznym?

Zgodnie z ustawą transplantacyjną komórki, tkanki, narządy mogą zostać pobrane od:

  • dawcy zmarłego (przeszczepy ex mortuo),

  • dawcy żywego (przeszczepy ex vivo). 

Przeszczep od osoby zmarłej przeprowadza się, gdy u dawcy narządów stwierdzono komisyjnie śmierć mózgową. Dawcą może być osoba, która nie wyraziła za życia sprzeciwu na pobranie tkanek/narządów po śmierci. Na gruncie ustawy transplantacyjnej ustanowiono konstrukcję tzw. zgody domniemanej. Oznacza to, że dopóki nie wyrazi się sprzeciwu na przeszczep, jest on dozwolony. Taki sprzeciw może zostać dokonany w trzech formach: 

  • pisemne oświadczenie z własnoręcznym podpisem,

  • ustne oświadczenie złożone w obecności co najmniej dwóch świadków, pisemnie przez nich potwierdzone,

  • oficjalny wpis w rejestrze sprzeciwów na pobranie komórek, tkanek i narządów ze zwłok ludzkich za pomocą specjalnego formularza.

Należy podkreślić, że członkowie rodziny nie są uprawnieni do decydowania o zgodzie lub sprzeciwie na pobranie tkanek/narządów po śmierci członka rodziny. Po sprawdzeniu centralnego rejestru, zweryfikowaniu, czy istnieje ww. sprzeciw od zmarłego, lekarz nie ma obowiązku pytać rodziny o zgodę na przeszczep.

Poza przeszczepem allogenicznym od osoby zmarłej możliwe jest również pobranie tkanek/narządów od osoby żywej pod warunkiem, że nie zagraża to bezpośrednio jej życiu. Kandydat na dawcę musi być dobrego stanu zdrowia. Konieczne jest stwierdzenie braku przeciwwskazań immunologicznych oraz psychologiczno-socjalnych do przeszczepu allogenicznego. Pobranie od dawcy żywego możliwe jest na rzecz krewnego w linii prostej (np. rodzica, dziecka), rodzeństwa, małżonka, osoby przysposobionej. Możliwe jest pobranie tkanek/narządów od osób spoza tego kręgu przy:

  • występowaniu szczególnych względów osobistych,

  • uzyskaniu zgody właściwego ze względu na miejsce pobytu lub zamieszkania dawcy sądu rejonowego, która wydawana jest po wysłuchaniu dawcy – wnioskodawcy oraz zapoznaniu się z opinią Komisji Etycznej Krajowej Rady Transplantacyjnej.

Osoba wnioskująca o bycie dawcą w przeszczepie allogenicznym powinna dołączyć ww. opinię Komisji Etycznej Krajowej Rady Transplantacyjnej, pisemną zgodę biorcy na pobranie tkanek/narządu od tego dawcy, orzeczenie kierownika zespołu lekarskiego mającego dokonać przeszczepu o zasadności i celowości wykonania zabiegu. Przypadkiem wyjątkowym jest pobranie szpiku i innych regenerujących się komórek/tkanek, które nie wymagają zgody od sądu.

Mimo że nie trzeba deklarować zgody na transplantację po śmierci, wiele osób dodatkowo:

  • rejestruje się w bazach dawców różnych organizacji pozarządowych,

  • nosi bransoletki bądź karty dawcy, potwierdzające ich zgodę.

Dzięki rozwojowi rejestrów dawców niespokrewnionych liczba potencjalnych dawców zarejestrowanych w światowej bazie (z ang. Bone Marrow Donors Worldwide, BMDW) systematycznie rośnie. W związku z tym coraz więcej chorych ma możliwość znalezienia dawcy.

Co można przeszczepić od zmarłego, a co od żywego dawcy?

Transplantacja przeprowadzana jest wówczas, gdy zostały już wyczerpane wszystkie możliwości leczenia. Z reguły przeszczepy allogeniczne wykonuje się od osoby zmarłej. Nerki, mięsień sercowy, płuca, wątroba, trzustka, jelito i rogówka to narządy, które można pobrać od osoby zmarłej. Obecnie wykonuje się również przeszczepienia wielotkankowe, czyli na przykład przeszczep kończyny górnej lub przeszczep twarzy. Natomiast od żywego dawcy pobiera się: nerki, szpik kostny, fragmenty wątroby.

Źródła
  1. A. Barański, Pobieranie narządów jamy brzusznej do przeszczepu, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2013.
  2. L. Cierpka, M. Durlik, Transplantologia kliniczna. Przeszczepy narządowe, Termedia, Poznań 2015.
  3. M. Markiewicz, S. Kyrcz-Krzemień, Allogeniczne przeszczepienie komórek krwiotwórczych: stan obecny i perspektywy rozwoju, „Postępy Nauk Medycznych” 2011, nr 6, s. 479–485.
  4. J. Haberko, I. Uhrynowska-Tyszkiewicz, Ustawa o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów. Komentarz, LEX, Poznań/Warszawa 2014.
Author Olga Dąbska picture

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Najchętniej czytane

jak-dziala-woda-z-octem-jablkowym-pita-na-czczo
Zdrowie
2 min.
Jak działa woda z octem jabłkowym pita na czczo?
24.01.2022
gesty-sluz-w-ciazy-co-oznacza
Zdrowie
1 min.
Gęsty śluz w ciąży. Kiedy się pojawia i na co wskazuje?
09.05.2022
grzybica-paznokci-jakie-sa-domowe-sposoby
Zdrowie
2 min.
Grzybica paznokci - jakie są domowe sposoby?
31.10.2021
szalwia-na-gardlo-jak-ja-stosowac-pic-czy-plukac
Zdrowie
2 min.
Szałwia na gardło - jak ją stosować? Pić czy płukać?
28.10.2021
Popularne w kategorii Zdrowie
kwasny-zapach-potu-jakie-sa-przyczny
Zdrowie
1 min.
O czym świadczy kwaśny zapach potu? Prawdopodobne przyczyny
02.06.2022
Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
Pakiety medyczne
Konsultacja lekarska online
Alergolog onlineChirurg onlineDermatolog onlineDiabetolog onlineEndokrynolog onlineGastrolog online
arrow-link
Zobacz więcej

Kim jesteśmy

Artykuły o zdrowiu

ul. Topiel 12, 00-342, Warszawa
Redakcja WelbiSara Łątkowska - redaktor naczelnyredakcja@welbi.pl

© 2024 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Regulamin serwisuPolityka prywatnościPolityka cookies

Social media

  • facebook logo
  • instagram logo

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.