account-icon
Obliczanie ubezpieczenia
Umów teleporadę
Welbi
ZdrowieProfilaktyka 1 min.

Kompleks Edypa – kiedy jest on problemem?

Katarzyna Piątkowska19.02.2024Aktualizacja: 19.02.2024

Kompleks Edypa i Elektry – większość z nas zetknęła się z tym terminem choćby w dziełach kultury. Nie każdy jednak wie, co kryje się za tym nieco literackim określeniem. Czym jest syndrom Edypa? Jakie są jego źródła i jakie mogą być skutki? Co o kompleksie Edypa mówi współczesna psychologia? Przyjrzyjmy mu się bliżej.


z-czego-wynika-syndrom-edypa-jak-sie-objawia
Pixabay.com

Polecane

wszy-skad-sie-biora-wyglad-objawy
Zdrowie
1 min.
Wszy – skąd się biorą, jak wyglądają i jak się nimi zarazić?
31.05.2022
przeciwciala-czym-sa-co-je-wytwarza
Zdrowie
2 min.
Przeciwciała - czym są? Co je wytwarza?
31.10.2021
zab-madrosci-kiedy-i-jak-dlugo-rosnie
Zdrowie
1 min.
Ząb mądrości – czy trzeba go usuwać? Objawy i powikłania
19.05.2021
jakie-jest-polozenie-serca-w-klatce-piersiowej
Zdrowie
2 min.
Jakie jest położenie serca w klatce piersiowej?
31.10.2021
Spis treści
  1. Czym jest kompleks Edypa? 
  2. Objawy kompleksu Edypa
  3. Na czym polega syndrom Elektry?
  4. Jak reagować na syndrom Edypa u dzieci?
  5. Kompleks Edypa w dorosłym życiu
  6. Leczenie

Czym jest kompleks Edypa? 

Zacznijmy od nazwy. Termin wywodzi się z mitologii greckiej. Wyrocznia delficka przepowiedziała, że Edyp, syn Lajosa i Jokasty, zabije swojego ojca i poślubi matkę. Dowiedziawszy się o tym, Lajos porzucił syna. Kiedy Edyp dorósł, postanowił opuścić rodzinne strony, by zapobiec zabiciu własnego ojca. Niestety nie miał świadomości, że wychowujący go ludzie nie byli jego prawdziwymi rodzicami. W wyniku nieszczęśliwego zbiegu okoliczności Edyp jednak zgładził Lajosa, a następnie poślubił Jokastę. 

Odnosząc się do mitu, Zygmunt Freud wprowadził pojęcie kompleksu Edypa. Określa ono naturalną fazę rozwoju psychoseksualnego. Według Freuda zjawisko to występuje u dzieci płci męskiej między 3. a 5. rokiem życia i polega na pragnieniu chłopca, by związać się z własną matką i pozbyć się ojca. Często używane jest również określenie „syndrom Edypa i Elektry”. Zjawisko kompleksu Elektry opisał Carl Gustav Jung. Według niego jest to pociąg dziewczynki (również w wieku 3–5 lat) do ojca i nienawiść do matki jako potencjalnej rywalki.

Objawy kompleksu Edypa

Co o syndromie Edypa mówi współczesna psychologia? Kompleks Edypa jest naturalną fazą w rozwoju psychoseksualnym dzieci. Choć niektórzy rodzice z trudem to akceptują, dziecko zaczyna interesować się swoimi narządami płciowymi jako źródłem przyjemności już w wieku przedszkolnym. Jest to zjawisko zdrowe i stanowi normalny etap rozwoju. Mały człowiek zaczyna wówczas podświadomie kierować zainteresowanie w stronę jedynej dostępnej dla niego osoby płci przeciwnej – rodzica. 

W przypadku syndromu Edypa kilkuletni chłopiec zaczyna dążyć do utrzymywania kontaktu fizycznego z matką. Obserwuje i próbuje naśladować ojca w okazywaniu mamie zainteresowania. Może chcieć razem z nią spać, dotykać ją, całować w usta. Jednocześnie postrzega tatę jako zagrożenie i stara się na różne sposoby odsunąć go od matki. Nierzadko otwarcie okazuje wrogość dorosłemu „rywalowi” i zazdrość. 

Kompleksowi Edypa towarzyszy tzw. lęk kastracyjny. Kilkulatek podświadomie obawia się, że ojciec ukarze go za próby zawłaszczenia matki, pozbawiając go penisa. Obawa ta powoduje spadek poczucia bezpieczeństwa w relacji z rodzicem płci męskiej. Jest jednak konieczna i stymulująca dla prawidłowego przepracowania kompleksu Edypa. W efekcie syn zaczyna się identyfikować z ojcem, romantyczne uczucia i popęd seksualny względem matki przeradzają się zaś w prawidłowe przywiązanie. 

Na czym polega syndrom Elektry?

Podobne zjawisko zachodzi w przebiegu rozwoju psychoseksualnego dziewcząt. Nazwane zostało „syndromem Elektry” od mitologicznej postaci – kobiety, która pomściła zamordowanego ojca, zabijając matkę i jej kochanka.

Kilkuletnia dziewczynka zaczyna odczuwać nieuświadomiony pociąg i uczucia romantyczne względem ojca. Jednocześnie pojawia się u niej obawa przed odwetem matki, którą postrzega wówczas jako konkurencję w walce o względy taty. W wyniku tego zaczyna traktować mamę jak intruza, może nawet fantazjować o pozbyciu się jej. U dziewczynek element kompleksu Elektry – lęk kastracyjny – przybiera formę zazdrości o członek ojca. 

Jak reagować na syndrom Edypa u dzieci?

Przede wszystkim pamiętaj, że jest to zjawisko normalne, a jego wystąpienie świadczy o prawidłowym przebiegu rozwoju psychoseksualnego. To właśnie na etapie kompleksu Edypa intensywnie kształtuje się seksualność mężczyzn (a w przypadku kompleksu Elektry – seksualność kobiet). Nie wpadaj więc w panikę ani nie złość się, gdy kilkuletni syn próbuje pocałować mamę, a córka w wieku przedszkolnym powtarza, że tata ma zostać jej mężem.

Kluczowe jest zrozumienie sytuacji i zachowanie spokoju. Dziecka nie należy wyśmiewać ani krytykować. Trzeba jednak postawić zdrowe granice i delikatnie nakierowywać na adekwatne zachowania. Naucz swojego przedszkolaka, że może całować rodzica, ale tylko w policzek; pocałunek w usta zarezerwowany jest dla dorosłego partnera. Unikaj przedłużania fazy spania dziecka razem z rodzicami w łóżku. Nie dopuszczaj do sytuacji, w której syn czy córka mogliby stać się świadkami stosunku seksualnego. W przypadku deklaracji ze strony dziecka, że „chce się ożenić” z mamą lub tatą, warto spokojnie tłumaczyć, że dany rodzic ma już męża/żonę. Nie zapominaj przy tym, by okazywać dziecku szacunek i dużo czułości. 

Kompleks Edypa w dorosłym życiu

Niestety zdarza się, że kompleks Edypa – prawidłowy na wczesnym etapie życia – nie zostanie przepracowany. Może do tego dojść szczególnie wtedy, gdy relacje w rodzinie są w jakiś sposób zaburzone. Może to być silny konflikt między rodzicami, łącznie z separacją czy rozwodem. Niekiedy ojciec jest mało obecny, a matka skupia całą uwagę na synu. Zwłaszcza w przypadku rozwodu rodziców, jeśli syndrom Edypa nie zostanie potraktowany z należytą uwagą, może dojść do jego utrwalenia. Chłopiec ma bowiem wówczas poczucie, że – tak jak podświadomie pragnął – „wygrał” z ojcem i pozbył się go. W efekcie powoduje to także ugruntowanie nieprawidłowej relacji z matką.

Jakie są objawy kompleksu Edypa u dorosłego mężczyzny? Należą do nich:

  • wystąpienie zachowań narcystycznych, łącznie z rozwojem osobowości narcystycznej (m.in. przeświadczenie o własnej wyjątkowości, brak odporności na krytykę, nadmierna koncentracja na swojej osobie);

  • niezdolność do opuszczenia rodzinnego domu i rozpoczęcia niezależnego życia;

  • trudności z budowaniem relacji romantycznych (toksyczne związki, konflikty na tle nadmiernego przywiązania do matki).

Z podobnymi skutkami dla kobiety wiąże się nieprzepracowany syndrom Elektry. Głównym problemem staje się niemożność zbudowania trwałej relacji z mężczyzną. Idealizowana postać ojca „zawiesza poprzeczkę” tak wysoko, że potencjalni partnerzy nie są w stanie do niej doskoczyć. Kobiety, u których utrwalił się kompleks Elektry, często wiążą się z mężczyznami dużo starszymi od siebie, poszukując w nich podświadomie ojca. 

Leczenie

Ponieważ opisane zaburzenie rzutuje negatywnie zarówno na funkcjonowanie dotkniętej nim osoby, jak i na jej otoczenie, warto sięgnąć po pomoc. Skutecznym sposobem na radzenie sobie z kompleksem Edypa w dorosłym życiu jest podjęcie psychoterapii. Praca terapeutyczna polega m.in. na sprawdzaniu, jakie wydarzenia z przeszłości mogły wpłynąć na fakt, że ta faza rozwoju nie została prawidłowo zamknięta. Wspólnie z psychoterapeutą dorosły człowiek uczy się budować adekwatną relację z rodzicem i wchodzić w zdrowe związki romantyczne.

Źródła
  1. D.M. Buss, Psychologia ewolucyjna, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2003, s. 145–147
  2. L. Cierpiałkowska (red.), Psychologia zaburzeń osobowości: wybrane zagadnienia, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2008.
Author Katarzyna Piątkowska picture

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Najchętniej czytane

gesty-sluz-w-ciazy-co-oznacza
Zdrowie
1 min.
Gęsty śluz w ciąży. Kiedy się pojawia i na co wskazuje?
09.05.2022
aloes-na-rany-jak-go-stosowac-co-warto-wiedziec
Zdrowie
1 min.
Aloes na rany - jak go stosować? Co warto wiedzieć?
30.10.2021
szalwia-na-gardlo-jak-ja-stosowac-pic-czy-plukac
Zdrowie
2 min.
Szałwia na gardło - jak ją stosować? Pić czy płukać?
28.10.2021
oslabienie-po-antybiotyku-jakie-sa-objawy
Zdrowie
1 min.
Dlaczego pojawia się osłabienie po antybiotyku i jak sobie z nim radzić?
30.05.2022
Popularne w kategorii Zdrowie
rozgrzewka-dla-dzieci-jak-powinna-wygladac
Fitness
2 min.
Rozgrzewka dla dzieci - jak powinna wyglądać?
30.07.2021
Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
Pakiety medyczne
Konsultacja lekarska online
Alergolog onlineChirurg onlineDermatolog onlineDiabetolog onlineEndokrynolog onlineGastrolog online
arrow-link
Zobacz więcej

Kim jesteśmy

Artykuły o zdrowiu

ul. Topiel 12, 00-342, Warszawa
Redakcja WelbiSara Łątkowska - redaktor naczelnyredakcja@welbi.pl

© 2024 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Regulamin serwisuPolityka prywatnościPolityka cookies

Social media

  • facebook logo
  • instagram logo

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.