account-icon
Obliczanie ubezpieczenia
Umów teleporadę
Welbi
Zdrowie psychiczneZaburzenia psychiczne 1 min.

Lęk separacyjny – normalne zachowanie czy zaburzenie psychiczne? Jak pomóc dziecku?

Alicja Skibińska23.02.2023Aktualizacja: 23.02.2023

Lęk separacyjny może być normalnym etapem rozwoju, jednak czasem przybiera nieprawidłowe natężenie i wymaga profesjonalnego wsparcia. Dlaczego dzieci źle reagują na rozłąkę z rodzicami i jak sobie z tym radzić?


lek-seperacyjny-na-czym-polega-leczenie
pixabay.com

Polecane

talassofobia-co-to-jest-jak-ja-skutecznie-leczyc
Zdrowie psychiczne
1 min.
Co to jest talassofobia? Jak rozpoznać jej główne objawy?
30.05.2022
nullofobia-lek-przed-odrzuceniem-przyczyny-leczenie
Zdrowie psychiczne
1 min.
Nullofobia (lęk przed odrzuceniem) - przyczyny, leczenie
28.10.2021
hipnoza-co-to-jest-jak-dziala-jakie-sa-techniki
Zdrowie psychiczne
2 min.
Hipnoza - co to jest? Jak działa? Jakie są techniki?
30.07.2021
gynofobia-lek-przed-kobietami-przyczyny-leczenie
Zdrowie psychiczne
2 min.
Gynofobia (lęk przed kobietami) - przyczyny, leczenie
04.11.2021
Spis treści
  1. Czym jest lęk separacyjny?
  2. Lęk separacyjny a style przywiązania
  3. Przyczyny lęku separacyjnego
  4. Czy lęk separacyjny jest zaburzeniem?
  5. Jak sobie radzić z lękiem separacyjnym u dziecka?

Czym jest lęk separacyjny?

Lęk separacyjny to bardzo silny lęk dziecka przed oddzieleniem od opiekuna lub opiekunów (najczęściej jest to matka, ale nie musi tak być). Dziecko odczuwa nieprzyjemne emocje o bardzo dużym natężeniu za każdym razem, kiedy rodzic się od niego oddala. W przypadku niemowląt często mówi się wówczas, że są „nieodkładalne”. Zwykle manifestują swoje uczucia poprzez rozpaczliwy płacz.

Wśród najczęściej wymienianych kryteriów występowania lęku separacyjnego można wyróżnić następujące objawy:

  • strach przed oddaleniem od domu oraz obiektów przywiązania;

  • lęk przed stratą opiekunów oraz krzywdą, jaka może ich spotkać;

  • pełne niepokoju rozmyślanie o potencjalnych zdarzeniach, które mogą doprowadzić do rozdzielenia z opiekunem (np. o zgubieniu się w sklepie lub porwaniu);

  • niechęć do chodzenia do szkoły lub przedszkola;

  • silna niechęć do pozostawania samemu lub bez głównych obiektów przywiązania;

  • koszmary senne o separacji;

  • reagowanie na faktyczne lub oczekiwanie rozdzielenie objawami, takimi jak ból brzucha, ból głowy, a nawet wymioty.

Warto podkreślić, że pierwszy epizod lęku nierzadko pojawia się w następstwie trudnego doświadczenia związanego z rozdzieleniem od ważnego obiektu przywiązania lub z jego utratą, np. wskutek przeprowadzki do innej miejscowości, pobytu w szpitalu czy śmierci krewnego albo domowego pupila.

Lęk separacyjny a style przywiązania

Pojawienie się lęku separacyjnego może mieć związek ze stylem przywiązania, jaki reprezentuje dziecko. Zasadniczo w przypadku stylu unikowego nie ma mowy o rozpaczy po rozdzieleniu z opiekunem – takie dzieci zdają się nie zauważać ani momentu oddalenia się rodzica, ani jego powrotu (choć badania wykazują, że separacja powoduje u nich reakcje fizjologiczne, takie jak szybsze bicie serca oraz wzrost poziomu kortyzolu).

Typowe objawy lęku separacyjnego występują przede wszystkim w stylu lękowo-ambiwalentnym. Płacz i protesty po oddaleniu się rodzica mogą pojawiać się także w przypadku stylu bezpiecznego, jednak tutaj występuje znacząca różnica: kiedy opiekun jest w pobliżu, dziecko nie odczuwa lęku przed jego utratą i chętnie eksploruje otoczenie. Tymczasem lękowy styl przywiązania sprawia, że dziecko nie jest w stanie w pełni zaangażować się w zabawę i poznawanie świata, ponieważ ciągle pilnuje rodzica i nieustannie boi się, że zostanie przez niego porzucone.

Przyczyny lęku separacyjnego

Lęk separacyjny może mieć związek z zachowaniem rodziców i być przez nich nieświadomie wzmacniany. Aby dziecko miało zdrowy związek z opiekunami, musi czuć się bezpiecznie w tej relacji, ufać im i wiedzieć, że może na nich polegać. Taka więź ma szansę się rozwinąć wtedy, gdy rodzice są wrażliwi na potrzeby dziecka, zachowują się w przewidywalny sposób i reagują na wysyłane przez nie sygnały. Tymczasem wielu opiekunów w wyniku braku dostatecznej wiedzy na temat prawidłowej opieki nad dziećmi stosuje skrajne podejścia. Albo pozostaje w bezpośrednim kontakcie z niemowlęciem przez cały czas, np. nieustannie je nosząc, i tym samym nie pozwala mu odetchnąć oraz nauczyć się rozpoznawania i komunikowania swoich potrzeb, albo ignoruje wysyłane przez dziecko sygnały (np. poprzez pozwalanie, by się „wypłakało”), postępując w sposób zmienny i niekonsekwentny.

Żadne z tych podejść nie sprzyja budowaniu zaufania. W pierwszym przypadku dziecko przywiązuje się do opiekuna w niezdrowy sposób, nie uczy się rozpoznawania własnych potrzeb i proszenia o ich zaspokojenie, w drugim zaś zaczyna bać się odrzucenia, którego regularnie doświadcza. Nie ufa, że może liczyć na rodzica i że ten ostatni odpowiednio o nie zadba.

Według badaczy lęk separacyjny występuje częściej u potomstwa osób cierpiących na depresję lub zaburzenia lękowe (zwłaszcza na agorafobię). Może to mieć związek zarówno z czynnikami genetycznymi, jak i z modelowaniem, czyli przekazywaniem własnych lęków przez opiekunów (którzy bardzo boją się o bezpieczeństwo dziecka i przez to nie pozwalają mu na rozwinięcie naturalnej niezależności i samodzielności).

Czy lęk separacyjny jest zaburzeniem?

Lęk separacyjny to pojęcie, które bywa wykorzystywane i rozumiane na dwa sposoby. Pierwszy, ujęty w międzynarodowej klasyfikacji zaburzeń psychicznych DSM-V, odnosi się do niego jako do zaburzenia lękowego. W takim rozumieniu lęk separacyjny nie jest przejściowy, trwa przez długi czas, znacząco upośledzając społeczne funkcjonowania dziecka, i wymaga leczenia, ponieważ nie ma szans minąć samoistnie.

Warto pamiętać, że lękiem separacyjnym nazywana jest również prawidłowa faza rozwoju, świadcząca o tym, że między dzieckiem i rodzicem nawiązała się naturalna, bliska więź. Bezpieczne przywiązanie wiąże się z tym, że figura rodzica jest wyróżniana spośród innych, dziecko się jej pilnuje (co jest uzasadnione ewolucyjnie, ponieważ w towarzystwie dorosłych ma większe szanse na przetrwanie) i czuje się mniej bezpiecznie, kiedy opiekun się oddala. W takim ujęciu mówimy o kryzysie przywiązaniowym, który jest normalny i przejściowy. W czasie pierwszych lat życia dziecka może się pojawić nawet kilka takich kryzysów, które po czasie ustępują.

Jednocześnie brak lęku separacyjnego i gwałtownych reakcji na rozdzielenie z rodzicem wcale nie musi być dobrym sygnałem. Kiedy dziecko zupełnie nie reaguje na oddalenie się opiekuna, często bywa za to chwalone i nazywane przez dorosłych „samodzielnym”. W rzeczywistości jednak może to być oznaka unikowego stylu przywiązania, które należy do stylów pozabezpiecznych i może negatywnie rzutować na kolejne relacje, również te nawiązywane w dorosłym życiu (tutaj przeczytasz, czym jest samotność i jak sobie z nią radzić).

Jak sobie radzić z lękiem separacyjnym u dziecka?

W przypadku niemowląt lęk separacyjny zwykle jest przejściową fazą, która samoistnie mija. Zdarza się jednak, że starsze dzieci również bardzo źle znoszą rozłąkę, wymuszoną np. pobytem w żłobku, przedszkolu lub szkole, planowanym wyjściem rodziców, ich pracą lub krótkim wyjazdem. W takich przypadkach warto stosować się do kilku zasad, które pomogą dziecku znieść niedogodności i sprawią, że rozdzielenie nie naruszy jego zaufania:

  • zawsze uprzedzaj dziecko o planowanej rozłące. Jednak nie rób tego tuż przed wyjściem czy wyjazdem. Postaraj się porozmawiać z nim o tym wcześniej, być może nawet tuż po podjęciu decyzji. Jeśli zajdzie taka potrzeba, przeprowadźcie kilka rozmów. Wysłuchaj jego punktu widzenia i postaraj się zaspokoić jego potrzeby poprzez wspólne przygotowania. Możesz np. dać mu coś, co będzie mu o Tobie przypominało, oraz opracować plan kontaktowania się w czasie rozłąki. Nie zaprzeczaj jego emocjom i nie umniejszaj ich – pokaż, że to, co czuje, jest dla Ciebie istotne;

  • nie zostawiaj dziecka z osobą, której nie zna. Daj mu czas, by oswoiło się z nowym opiekunem, i rozmawiaj o tym, co mogą razem w tym czasie robić;

  • przyzwyczajaj je do rozłąki stopniowo. W miarę możliwości początkowo wychodź na krótko i powstrzymaj się od kilkudniowych wyjazdów;

  • wspólnie uczcie się czasowego rozdzielenia i powrotu, np. poprzez zabawę w chowanego;

  • kontaktuj się z nim w czasie nieco dłuższych wyjazdów. Dziecko powinno wiedzieć, że choć chwilowo nie jesteście razem, to wciąż jest dla Ciebie ważne i o nim myślisz, tak jak ono myśli o Tobie;

  • nigdy nie wychodź i nie wyjeżdżaj bez pożegnania. Takie zachowanie może zniszczyć poczucie bezpieczeństwa dziecka, które od tej pory będzie się obawiało, że zostanie porzucone bez ostrzeżenia.

Pamiętaj, że aby Twoje kontakty z dzieckiem były pełne empatii, musisz zadbać również o siebie i swój dobrostan psychiczny. Pobierz aplikację Welbi i skorzystaj z programu MindSpace, który przez 6 kolejnych tygodni przeprowadzi Cię przez ćwiczenia dotyczące m.in. Twoich emocji oraz umiejętności wyciszenia.

Jeżeli powyższe sposoby nie zdadzą egzaminu, a napady lękowe będą znacząco zakłócały codzienne życie, nie pozwalając np. na chodzenie do szkoły lub nawiązywanie przez dziecko innych kontaktów społecznych, rozważ skonsultowanie się ze specjalistą. W takich przypadkach dużą skutecznością wykazują się m.in. terapia poznawczo-behawioralna, a także psychoedukacja mająca na celu nauczenie rodziców technik wzmacniania poczucia niezależności oraz pewności siebie dziecka.

Źródła
  1. I. Filliozat, W sercu emocji dziecka. Jak rozumieć i wspierać swoje dziecko, tłum. R. Zajączkowski, Wydawnictwo Esprit, Kraków 2015.
  2. D. Wallin, Przywiązanie w psychoterapii, tłum. M. Cierpisz, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2011.
  3. B. Wojciszke, Człowiek wśród ludzi. Zarys psychologii społecznej, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2006.
Author Alicja Skibińska picture

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Najchętniej czytane

sangwinik-kto-to-jest-jak-go-rozpoznac-cechy-osobowosci
Zdrowie psychiczne
2 min.
Sangwinik - kto to jest? Jak go rozpoznać? Cechy osobowości
28.10.2021
agresja-jakie-sa-rodzaje-jak-ja-rozpoznac
Zdrowie psychiczne
2 min.
Agresja - jakie są rodzaje? Jak ją rozpoznać?
27.07.2021
choleryk-kto-to-jest-jak-go-rozpoznac-i-z-nim-zyc
Zdrowie psychiczne
1 min.
Choleryk - kto to jest? Jak go rozpoznać i z nim żyć?
28.10.2021
czlowiek-empatyczny-co-to-znaczy-czym-sie-cechuje
Zdrowie psychiczne
1 min.
Kim jest człowiek empatyczny? Czemu służy empatia i czy można jej się nauczyć?
03.06.2022
Popularne w kategorii Zdrowie psychiczne
depresja-lekowa-jakie-sa-objawy-jak-z-nia-walczyc
Zdrowie psychiczne
2 min.
Depresja lękowa - jakie są objawy? Jak z nią walczyć?
31.10.2021
Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
Pakiety medyczne
Konsultacja lekarska online
Alergolog onlineChirurg onlineDermatolog onlineDiabetolog onlineEndokrynolog onlineGastrolog online
arrow-link
Zobacz więcej

Kim jesteśmy

Artykuły o zdrowiu

ul. Topiel 12, 00-342, Warszawa
Redakcja WelbiSara Łątkowska - redaktor naczelnyredakcja@welbi.pl

© 2024 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Regulamin serwisuPolityka prywatnościPolityka cookies

Social media

  • facebook logo
  • instagram logo

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.