account-icon
Obliczanie ubezpieczenia
Umów teleporadę
Welbi
ZdrowieChoroby 1 min.

Odporność zbiorowa – co to jest? Czynniki wpływające na odporność populacyjną

Olga Dąbska27.07.2023Aktualizacja: 27.07.2023

Szczepienia chronią indywidualne osoby przed zachorowaniem. W przypadku, gdy są podawane masowo, zapobiegają rozprzestrzenianiu się patogenów, czym zapewniają ochronę także osobom nieszczepionym i zmniejszają odsetek zachorowań w populacji ogólnej. Takie działanie to odporność zbiorowa. Sprawdź, dlaczego ważna jest odporność stadna i co wpływa na jej uzyskanie.


na-czym-polega-odpornosc-zbiorowa
Pixabay.com

Polecane

ugryzienie-baka-jak-wyglada-co-zrobic
Zdrowie
2 min.
Ugryzienie bąka - jak wygląda? Co zrobić?
24.01.2022
skurcze-szyi-jakie-sa-przyczyny-co-robic
Zdrowie
2 min.
Skurcze szyi - jakie są przyczyny? Co robić?
24.01.2022
afta-w-gardle-jakie-sa-objawy-jak-wyglada-leczenie
Zdrowie
2 min.
Afta w gardle - jakie są objawy? Jak wygląda leczenie?
24.01.2022
czy-zwapnienie-kosci-mozna-wyleczyc
Zdrowie
1 min.
Czym jest zwapnienie kości? Przyczyny, objawy, leczenie
09.05.2022
Spis treści
  1. Odporność zbiorowa – co to jest?
  2. Jak inaczej nazywa się odporność zbiorową?
  3. Dlaczego odporność zbiorowa jest ważna?
  4. Co wpływa na odporność zbiorową?
  5. Odporność zbiorowa na przykładzie COVID-19

Odporność zbiorowa – co to jest?

Odporność zbiorowa to forma pośredniej ochrony przed chorobami zakaźnymi, która występuje, gdy znaczna część danej zbiorowości stała się odporna na infekcję. Polega ona na tym, że w populacji jest tak duży procent osób odpornych, że nosiciel pojawiający się spoza tej populacji zetknie się najprawdopodobniej z osobami odpornymi. W ten sposób zapewnia się ochronę osobom niechronionym, do których należą ludzie niezaszczepieni i nieuzyskujący odpowiedniego efektu po przyjęciu szczepionki. Odporność zbiorowa dotyczy wyłącznie schorzeń, które przenoszą się z człowieka na człowieka, a nie za pośrednictwem zwierząt. Oznacza to, że nie ma możliwości wytworzenia odporności zbiorowej m.in. na boreliozę, wściekliznę, kleszczowe zapalenie mózgu.

Jak inaczej nazywa się odporność zbiorową?

Pojęcie odporności zbiorowej po raz pierwszy zostało użyte w piśmiennictwie w 1923 roku przez Topleya i Wilsona w odniesieniu do monitorowanej hodowli myszy laboratoryjnych, poddanych eksperymentowi medycznemu. Z czasem zaczęto go używać do opisania ochrony przed zakażeniem jednostek nieszczepionych dzięki przebywaniu wśród osób szczepionych. Obecnie jest powszechnie stosowane i doczekało się wielu synonimów. Alternatywnie odporność zbiorową nazywa się:

  • „odpornością zbiorowiskową”, 

  • „odpornością populacyjną”, 

  • „odpornością środowiskową”, 

  • „odpornością grupową”, 

  • „odpornością stadną”. 

Dlaczego odporność zbiorowa jest ważna?

Dzięki odporności zbiorowej szczepienie chroni nie tylko osobę zaszczepioną, ale dodatkowo osoby najsłabsze, które nie mogą poddać się szczepieniu z uwagi na przeciwwskazania (np. na rynku nie ma odpowiednich dla nich preparatów, są uczulone na składniki szczepionki czy są za małe na podanie szczepionki, chorują przewlekle). Im więcej osób zostanie zaszczepionych, tym większa będzie odporność zbiorowa. W konsekwencji ogół populacji jest lepiej chroniony przed niebezpiecznymi dla zdrowia patogenami. Wzrost odsetka osób odpornych w społeczności obniża prawdopodobieństwo, że osoby nieodporne wejdą w kontakt z nosicielem chorobotwórczych drobnoustrojów.

W środowisku, w którym znajduje się wiele osób odpornych, łańcuchy zakażeń mają większe szanse na przerwanie. Dzięki czemu możliwe staje się efektywniejsze opóźnienie, a nawet zatrzymanie rozprzestrzeniania się choroby zakaźnej. A czym tak właściwie jest łańcuch zakażeń? To ogniwa konieczne do wystąpienia zakażenia, do których należą następujące elementy:

  • źródło zakażenia/rezerwuar drobnoustrojów,

  • drogi i czynniki przenoszenia się patogenów,

  • podatny na zakażenie organizm.

Wykluczenie choć jednego z ogniw, które zostały wymienione jako dwa ostatnie, decyduje o przerwaniu lub niewystąpieniu łańcucha zakażeń. Dzięki wdrożeniu strategii odporności grupowej udało się praktycznie wyeliminować wiele groźnych chorób, np. odrę, polio, zespół różyczki wrodzonej.

Co wpływa na odporność zbiorową?

Poza wspomnianymi już szczepieniami odporność zbiorowa determinowana jest przez szereg innych czynników. Aby ją uzyskać, społeczeństwo powinno m.in.:

  • edukować się zdrowotnie,

  • korzystać z badań profilaktycznych,

  • zapewniać wsparcie społeczne,

  • mieć zagwarantowany odpowiedni poziom opieki zdrowotnej,

  • prowadzić zdrowy styl życia – stosować odpowiednio zbilansowaną dietę, wysypiać się, unikać ekspozycji na czynniki stresowe, uprawiać aktywność fizyczną.

  • Dowiedz się, jakie są ćwiczenia na odporność.

Można się spotkać z poglądem, że odporność zbiorowa powstaje przy pozwoleniu na swobodne rozprzestrzenianie się choroby w społeczeństwie, o ile większość osób przejdzie zakażenie bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Problematyczna jest tu kwestia zaniku przeciwciał u osób, które przeszły infekcję, i związane z tym ryzyko ponownego zachorowania. W związku z tym podejście to rzadko kiedy ma zastosowanie i spotyka się z krytyką części specjalistów. Poddanie się szczepieniom jest lepszym sposobem na uzyskanie trwalszej odporności zbiorowej

Odporność zbiorowa na przykładzie COVID-19

Doskonałym przykładem odporności zbiorowej jest odporność podczas epidemii wirusa SARS-CoV-2, który przenosi się z człowieka na człowieka. Patogen ten szerzy się niezwykle łatwo, a jego niewątpliwym minusem jest bardzo duża zmienność. Stąd też specjaliści przez cały czas trwania epidemii COVID-19 przedstawiali inne wartości progu odporności zbiorowej. Na początku epidemii zakładano, że do powstania odporności zbiorowej odporność musi uzyskać około 60–65% społeczeństwa. W przypadku Polski oznaczało to, że szczepionkę powinno przyjąć blisko 7–8 mln obywateli. Jednak z racji tego, że kolejne warianty koronawirusa były jeszcze bardziej zakaźne, próg zaszczepienia wzrósł z czasem do 70–80% populacji, a najwyższą wartość osiągnął w przypadku dominującego obecnie wariantu delta. Naukowcy sugerują, że odsetek populacji odpornej powinien wynosić około 90%. 

Odpowiedni próg odporności zbiorowej, czyli odsetek osób uodpornionych w populacji, po którego osiągnięciu liczba nowych zakażonych zaczyna się zmniejszać, ma różną wartość w zależności od choroby. Próg odporności zbiorczej w innych chorobach zakaźnych przedstawia się następująco:

  • dla odry – 95%, 

  • dla krztuśca – 92–94%, 

  • dla błonicy i różyczki – 83–86%, 

  • dla świnki – 75–86%.

Oznacza to, że tyle osób w populacji musi wykazywać odporność na daną chorobę, aby nie doszło do rozwoju epidemii.

Źródła
  1. J. Bzdęga, A. Gębska-Kuczerowska, Epidemiologia w zdrowiu publicznym, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010.
  2. P. Fine, K. Eames, D.L. Heymann, “Herd immunity”: A rough guide, „Clinical Infectious Diseases” 2011, t. 7, nr 52, s. 911–916.
  3. A. Zieliński, Pojęcie odporności zbiorowiskowej w zastosowaniu do oceny efektywności szczepień ochronnych, „Przegląd Epidemiologiczny” 1999, t. 53, nr 3–4, s. 245–255.
Author Olga Dąbska picture

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Najchętniej czytane

nadwyrezenie-reki-jak-sobie-pomoc-objawy-i-profilaktyka
Zdrowie
1 min.
Nadwyrężenie ręki - jak sobie pomóc? Objawy i profilaktyka
29.10.2021
oslabienie-po-antybiotyku-jakie-sa-objawy
Zdrowie
1 min.
Dlaczego pojawia się osłabienie po antybiotyku i jak sobie z nim radzić?
30.05.2022
uczulenie-na-plyn-do-plukania-jak-wyglada
Zdrowie
2 min.
Uczulenie na płyn do płukania - jak wygląda?
28.10.2021
szalwia-na-gardlo-jak-ja-stosowac-pic-czy-plukac
Zdrowie
2 min.
Szałwia na gardło - jak ją stosować? Pić czy płukać?
28.10.2021
Popularne w kategorii Zdrowie
niedobor-bialych-krwinek-co-jesc-co-wlaczyc-do-diety
Odżywianie
2 min.
Niedobór białych krwinek - co jeść? Co włączyć do diety?
28.10.2021
Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
Pakiety medyczne
Konsultacja lekarska online
Alergolog onlineChirurg onlineDermatolog onlineDiabetolog onlineEndokrynolog onlineGastrolog online
arrow-link
Zobacz więcej

Kim jesteśmy

Artykuły o zdrowiu

ul. Topiel 12, 00-342, Warszawa
Redakcja WelbiSara Łątkowska - redaktor naczelnyredakcja@welbi.pl

© 2024 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Regulamin serwisuPolityka prywatnościPolityka cookies

Social media

  • facebook logo
  • instagram logo

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.