account-icon
Obliczanie ubezpieczenia
Umów teleporadę
Welbi
Zdrowie psychiczneZaburzenia psychiczne 1 min.

Osobowość bierno-agresywna – cechy, przyczyny, terapia

Alicja Skibińska

22.01.2024

Aktualizacja: 22.01.2024

Czym charakteryzuje się osobowość bierno-agresywna? Jak powstaje i na czym koncentruje się terapia pacjentów z takimi cechami


osobowosc-bierno-agresywna-co-to-jest-diagnoza
Pixabay.com

Polecane

leki-czym-sa-jakie-sa-rodzaje-jak-je-pokonac
Zdrowie psychiczne
2 min.
Lęki - czym są? Jakie są rodzaje? Jak je pokonać?
30.07.2021
autyzm-atypowy-co-to-objawy-leczenie
Zdrowie psychiczne
1 min.
Autyzm atypowy – przyczyny, objawy, terapia
28.07.2022
autoagresja-co-to-jest-jakie-sa-przyczyny
Zdrowie psychiczne
1 min.
Autoagresja - co to jest? Jakie są przyczyny?
30.10.2021
gynofobia-lek-przed-kobietami-przyczyny-leczenie
Zdrowie psychiczne
2 min.
Gynofobia (lęk przed kobietami) - przyczyny, leczenie
04.11.2021
Spis treści
  1. Czym jest osobowość?
  2. Osobowość bierno-agresywna i negatywistyczna
  3. Zachowania pasywno-agresywne
  4. Osobowość bierno-agresywna – przyczyny
  5. Osobowość bierno-agresywna – terapia

Czym jest osobowość?

„To nie leży w moim charakterze”, „Już taki jestem i się nie zmienię” – z pewnością niejednokrotnie zdarzyło Ci się usłyszeć takie albo podobne stwierdzenia. Co sprawia, że ten sam człowiek w różnych sytuacjach zachowuje się nieco inaczej, ale wciąż pozostaje sobą, a osoby, które dobrze go znają, są w stanie dość dobrze przewidzieć jego reakcje?

Osobowość to zbiór względnie stałych i spójnych cech, które tworzą unikalną kombinację charakterystyczną dla danej osoby i wyróżniają ją spośród innych. Według badaczy osobowość decyduje m.in. o sile emocjonalnych reakcji na różne sytuacje, o tym, czy jesteś osobą towarzyską, czy wycofaną, jak podchodzisz do swoich obowiązków, nowych sytuacji, konfliktów. Cechy te wynikają m.in. z Twoich genetycznych predyspozycji, wychowania, wczesnych doświadczeń oraz wpływu otoczenia społecznego (również norm obowiązujących w danej kulturze, miejsca, w którym mieszkasz itp.).

Należy przy tym zaznaczyć, że nie każdy wzorzec osobowości jest tak samo zdrowy i przystosowawczy. Część ludzi spełnia kryteria diagnostyczne zaburzeń osobowości, czyli takich wzorców zachowania i przeżywania, które utrudniają normalne, codzienne funkcjonowanie w społeczeństwie oraz prowadzą do cierpienia (zarówno chorej osoby, jak i jej otoczenia). Do takich zaburzeń należy m.in. osobowość paranoiczna, dyssocjalna czy histrioniczna.

Osobowość bierno-agresywna i negatywistyczna

Czy osobowość bierno-agresywna to zaburzenie osobowości? Aktualnie nie jest uwzględniona w żadnej z oficjalnych klasyfikacji zaburzeń. Światowa klasyfikacja DSM dawniej opisywała osobowość bierno-agresywną jako odrębną jednostkę chorobową, ale obecnie zmieniła jej nazwę na osobowość negatywistyczną i umieściła w dodatku zbierającym kategorie przeznaczone do dalszego badania (znajduje się w nim też m.in. osobowość depresyjna).

Do charakterystycznych cech osobowości bierno-agresywnej zalicza się:

  • kłótliwość;

  • skłonność do krytyki i odrzucania autorytetów;

  • silną zazdrość wobec osób, którym lepiej powodzi się w życiu;

  • poczucie bycia nierozumianym i niedocenianym przez innych;

  • narzekanie na własne życie;

  • bierny opór przed wywiązywaniem się z obowiązków;

  • naprzemienne odczuwanie wrogości oraz skruchy.

Osoba z osobowością negatywistyczną zmaga się z silnym konfliktem pomiędzy niezależnością i kontrolą z zewnątrz. Buntuje się i często stosuje bierne formy protestu. Poszukuje trudności i problemów tam, gdzie w rzeczywistości ich nie ma. Ma pesymistyczne, negatywne podejście do życia.

Zachowania pasywno-agresywne

Oczywiście nie każda osoba, która od czasu do czasu wykazuje część z opisanych wyżej zachowań i wzorców przeżywania, ma osobowość bierno-agresywną. Pasywna agresja może być stosowana jako mechanizm obronny, czyli nie do końca przystosowawcza strategia radzenia sobie z konfliktami wewnętrznymi i trudnymi emocjami (w tym przede wszystkim nieakceptowanym gniewem i agresją).

Wśród zachowań bierno-agresywnych można wymienić m.in.:

  • celowe odwlekanie i wykonywanie zadań na niskim poziomie (by następnym razem zostały powierzone komuś innemu);

  • wzbudzanie poczucia winy;

  • pomijanie, unikanie określonych osób (bez konfrontacji na temat powodów takiego zachowania);

  • sabotowanie starań innych;

  • obrażanie się i „karanie” milczeniem;

  • dwuznaczne komplementy, uwagi z drugim dnem.

Tego typu zachowania częściej zdarzają się osobom, które w dzieciństwie doświadczyły braku akceptacji dla jawnego wyrażania uczuć. Nie nauczyły się rozwiązywać konfliktów i konfrontować się z trudnymi sytuacjami, więc okazują złość i frustrację w pośredni sposób. Podobne reakcje mogą więc czasami dotyczyć niemal wszystkich, o ile znajdą się w sytuacji, w której nie mogą otwarcie pokazać swojego niezadowolenia, np. w pracy czy w szkole. Problem pojawia się, gdy takie zachowanie staje się dominującą czy wręcz jedyną odpowiedzią na konflikty i trudne emocje.

Osobowość bierno-agresywna – przyczyny

Przyczyny zaburzeń osobowości nie są do końca znane. Większość badaczy jest zdania, że cechy osobowości kształtują się w wyniku interakcji czynników genetycznych, biologicznych i społecznych oraz sposobu wychowania.

Wśród teorii na temat powstawania osobowości bierno-agresywnej dominują te dotyczące ambiwalentnych zachowań rodziców. Podczas pierwszych lat życia dziecka są oni nadopiekuńczy i obdarzają je stuprocentową atencją. Wszystkie jego potrzeby są zaspokajane natychmiast, a rodzice nie stawiają mu żadnych wymagań. W ten sposób dziecko przyjmuje wizję bezwarunkowej, nieoczekującej niczego w zamian miłości, w której dwie osoby niemal „zlewają się” ze sobą, tworząc jedność. Na pewnym etapie rozwoju dziecka postawa opiekunów ulega jednak zmianie. Pojawiają się obowiązki i wymagania, do których nie jest ono przyzwyczajone, więc traktuje je jak zamach na swoją wolność i dowód na koniec miłości rodziców. W dorosłym życiu poszukuje bezwarunkowej akceptacji i podziwu, każda niedogodność czy konflikt z innymi są w jego oczach zagrażające.

Podobny efekt może wywołać pojawienie się rodzeństwa w rodzinie, w której do tej pory jedyne dziecko traktowane było jak centrum świata. Istotnymi czynnikami zmiany stają się wówczas rywalizacja i próby zwrócenia na siebie uwagi.

Osobowość bierno-agresywna – terapia

Skłonność do zachowań pasywno-agresywnych przeszkadza w budowaniu pozytywnych kontaktów społecznych i bywa bardzo uciążliwa dla otoczenia. Ponadto jest symptomem nieumiejętności radzenia sobie z trudnymi emocjami i frustracją. Terapia osoby z takimi cechami koncentruje się więc na dwóch obszarach.

Pierwszym z nich jest akceptacja dyskomfortu i nieprzyjemnych uczuć. W tym celu wykorzystywane są m.in. techniki relaksacyjne oraz omawia się wczesne doświadczenia w rodzinie. Lepsze zrozumienie mechanizmów powstawania biernej agresji oraz ewentualnych błędów popełnionych przez opiekunów pozwala pacjentom wyzwolić się z dawnych schematów i poczuć większą autonomię.

Drugim ważnym obszarem są relacje z innymi. Terapia poznawczo-behawioralna uczy asertywności i zdrowej komunikacji. Warto również zająć się zmianą nieprawidłowych przekonań związanych z oczekiwaniem niesprawiedliwego traktowania czy władzą i kontrolą. Dopiero gdy pacjent poczuje się bezpiecznie i zrozumie, że inni nie chcą go nieustannie krzywdzić, będzie w stanie spojrzeć na własne reakcje bardziej obiektywnie i nauczyć się innych schematów działania, osiągając dojrzałość emocjonalną.

Źródła
  1. E. Niezgoda, Gdzie przebiega granica między zespołami nerwicowymi a zaburzeniami osobowości?, „Psychiatria po Dyplomie” 2011, tom 8, nr 1, s. 53–54
  2. A. Popiel, Zaburzenie osobowości z pogranicza – wyzwanie terapeutyczne, „Psychiatria” 2011, tom 8, nr 2, s. 64–78.
  3. K. Walęcka-Matyja, Zachowania agresywne i ich predyktory osobowościowe u młodzieży z rodzin o zróżnicowanej strukturze, „Polskie Forum Psychologiczne” 2009, tom 14, nr 2, s. 195–207.
Author Alicja Skibińska picture

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Najchętniej czytane

platoniczny-zwiazek-co-to-jest-na-czym-polega
Zdrowie psychiczne
1 min.
Platoniczny związek - co to jest? Na czym polega?
24.01.2022
sangwinik-kto-to-jest-jak-go-rozpoznac-cechy-osobowosci
Zdrowie psychiczne
2 min.
Sangwinik - kto to jest? Jak go rozpoznać? Cechy osobowości
28.10.2021
jak-sie-uspokoic-jakie-sa-skuteczne-sposoby
Zdrowie psychiczne
1 min.
Jak można się szybko uspokoić? Sposoby na atak paniki, nerwy i stres
14.05.2021
autyzm-wysokofunkcjonujacy-objawy-terapia
Zdrowie psychiczne
1 min.
Autyzm wysokofunkcjonujący – jak się objawia i jak sobie z nim radzić?
28.07.2022
Popularne w kategorii Zdrowie psychiczne
osobowosc-schizotypowa-czym-sie-charakteryzuje
Zdrowie psychiczne
1 min.
Na czym polega osobowość schizotypowa i jak sobie z nią radzić?
19.05.2021
    Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
    Prywatne ubezpieczenie zdrowotne
    Pakiety medyczne

    Kim jesteśmy

    Artykuły o zdrowiu

ul. Topiel 12, 00-342, Warszawa
Redakcja WelbiSara Łątkowska - redaktor naczelnyredakcja@welbi.pl

© 2024 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Regulamin serwisuPolityka prywatnościPolityka cookies

Social media

  • facebook logo
  • instagram logo

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.