Zweryfikowane przez eksperta

Na czym polega osobowość schizotypowa i jak sobie z nią radzić?

Anna Dobroń

lek. Agnieszka Widera

19.05.2021

Aktualizacja: 15.09.2021

Osobowość schizotypowa to zaburzenie z pogranicza schizofrenii i zaburzeń osobowości. Jej dominujące rysy to ekscentryczne zachowania i dziwaczne przekonania przy jednoczesnych objawach wycofania społecznego. Ludzie z osobowością schizotypową zwykle nie mają poczucia, że nie funkcjonują prawidłowo.


Osobowość schizotypowa dotyczy około 3–4% populacji. To stosunkowo niewiele, niemniej istnieje prawdopodobieństwo, że spotkasz taką osobę w swoim bliskim otoczeniu. A może sam doświadczasz objawów zaburzeń schizotypowych? Z poniższego artykułu dowiesz się, jak odróżnić ekscentryka od człowieka z osobowością schizotypową i jak radzić sobie z problemami, których nastręcza to zaburzenie.

osobowosc-schizotypowa-czym-sie-charakteryzuje
pexels.com

Osobowość schizotypowa – charakter czy choroba?

Każdy z nas ma swoje upodobania i przyzwyczajenia, które czynią go osobą jedyną w swoim rodzaju. Nie trzeba ich zmieniać, nawet jeśli inni ludzie uważają nasze cechy za dziwactwa. Zdrowie psychiczne jest pojęciem bardzo płynnym – fakt, że chcemy mieć zielone włosy albo wierzymy w moc amuletów, nie oznacza, że cierpimy na jakiekolwiek zaburzenia. O problemie można mówić wówczas, gdy nasze przekonania czy zachowania stają się powodem cierpienia – naszego lub bliskich nam osób.

Człowiek z osobowością schizotypową wykazuje postawy i zachowania należące do obrazu schizofrenii. Wprawdzie zwykle nie występują u niego epizody psychotyczne (z nasilonymi urojeniami, omamami, utratą kontaktu z rzeczywistością), niemniej nieprawidłowości w sposobie myślenia i interpretacji rzeczywistości są źródłem lęku, który uwidacznia się w szczególności w relacjach z ludźmi. Stanowi zatem powód dyskomfortu, często uniemożliwiając normalne funkcjonowanie.

Osobowość schizotypowa ma rysy właściwe zaburzeniom osobowości. Podobnie jak one stanowi sztywny wzorzec głęboko zakorzenionych cech i zachowań (o niejednoznacznej etiologii), odmiennych od przyjętych w danym kręgu kulturowym. Sprawiają one, że dana osoba nie potrafi radzić sobie z życiowymi wyzwaniami, nie odnajduje się w sytuacjach społecznych, ma problem z obrazem samej siebie. Takie nieprzystosowanie do rzeczywistości jest źródłem cierpienia.

Charakterystyczne objawy osobowości schizotypowej

Człowiek z osobowością schizotypową na pierwszy rzut oka może wydawać się fascynującym oryginałem. To ekscentryk, który zaskakuje nietypowymi przekonaniami, zachowaniami, abstrakcyjnymi skojarzeniami, niecodziennym słownictwem i niewrażliwością na obowiązujące konwenanse i normy społeczne w rozmaitych obszarach – od ubioru po wierzenia dotyczące rzeczywistości pozazmysłowej. Jednak, choć osoba taka nie traci kontaktu z rzeczywistością, nie ma ona dystansu do swojego obrazu świata. Ten zaś jest pełen paranoicznych idei, nacechowany myśleniem magicznym irracjonalnym, co sprawia, że człowiek z osobowością schizotypową nie czuje się swobodnie i bezpiecznie.

Osoba z zaburzeniami schizotypowymi jest podejrzliwa w szczególności w stosunku do innych ludzi. Wszystkie ich zachowania odnosi do siebie, interpretując je jako wymierzone przeciw sobie. W związku z tym w relacjach czuje się niepewnie i ogranicza je do minimum. Izolację społeczną pogłębia słaba ekspresja emocjonalna – mimo bogatego świata wewnętrznych przeżyć człowiek z osobowością schizotypową nie potrafi ich adekwatnie wyrażać. Ma także umiarkowaną zdolność empatii i przeżywania przyjemności. Może więc uchodzić za chłodnego, nieczułego, co nie przysparza mu przyjaciół. Niezdolny do budowania głębokich więzi, często żyje samotnie

Przyczyny rozwoju osobowości schizotypowej

Przyczyn ukształtowania się osobowości schizotypowej psychologowie upatrują w różnych czynnikach. Z największym prawdopodobieństwem jest ona uwarunkowana genetycznie, ponieważ zazwyczaj stwierdza się schizofrenię lub zaburzenia schizotypowe wśród bliskich krewnych ludzi z taką osobowością. Biologiczną przyczyną jej rozwoju mogą być także ogniskowe nieprawidłowości w mózgu.

Osobowość schizotypowa może kształtować się pod wpływem czynników psychospołecznych. Wiele osób z takim zaburzeniem osobowości doświadczało w dzieciństwie emocjonalnego chłodu ze strony opiekunów, braku akceptacji, rygoryzmu i reagowało na nie wycofaniem, zamknięciem się w swoim świecie. Takim dzieciom trudno odnaleźć się w relacjach rówieśniczych, a odnoszone na tym gruncie niepowodzenia pogłębiają ich poczucie alienacji i brak kontaktu z rzeczywistością.

Czy osobowość schizotypową można leczyć?

Ludzie z osobowością schizotypową często cierpią z powodu swojej odmienności, ale zwykle nie widzą potrzeby poddania się leczeniu, ponieważ swoje zachowania uważają za racjonalne. Dlatego wdrożenie terapii w przypadku takich osób jest zwykle trudne. Niemniej tylko psychoterapia może przynieść zadowalające efekty.

Leczenie zaburzeń schizotypowych wymaga bardzo zindywidualizowanego podejścia. Niektórym osobom najlepiej służy krótkoterminowa psychoterapia w nurcie poznawczo-behawioralnym, skoncentrowana na wybranym problemie, np. na zmianie wzorców zachowań w relacjach zawodowych. Inni pacjenci skłonni są podjąć dłuższą współpracę z terapeutą, podczas której uczą się identyfikować i nazywać własne emocje, rozwijają zdolność empatii, dowiadują się, jak pokonać barierę lęku w relacjach międzyludzkich

Farmakoterapię w leczeniu osobowości schizotypowej można stosować doraźnie – jeśli u chorego pojawią się nasilone stany lękowe lub zaburzenia nastroju. W takich przypadkach skuteczność wykazują preparaty przeciwpsychotyczne i przeciwdepresyjne.

Źródła
  1. T. Pasikowski, Schizotypowe zaburzenie osobowości, [w:] Psychologia zaburzeń osobowości. Wybrane zagadnienia, red. L. Cierpiałkowska, Poznań 2004.

  2. J. Wciórka, Zaburzenia schizotypowe, [w:] Psychiatria, t. II, Psychiatria kliniczna, red. S. Pużyński, J. Rybakowski, J. Wciórka, Wrocław 2021.

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Popularne w kategorii Zdrowie psychiczne
Ad

Najchętniej czytane

terapia-gestalt-na-czym-polega-jakie-sa-jej-zasady
Zdrowie psychiczne
2 min.
Terapia Gestalt - na czym polega? Jakie są jej zasady?
30.07.2021
jakie-sa-typy-osobowosci-co-warto-o-nich-wiedziec
Zdrowie psychiczne
2 min.
Jakie są typy osobowości? Co warto o nich wiedzieć?
30.07.2021
olejek-geraniowy-jakie-ma-wlasciwosci-i-zastosowanie
Zdrowie psychiczne
1 min.
Olejek geraniowy - jakie ma właściwości i zastosowanie?
30.07.2021
olejek-rozmarynowy-jakie-ma-wlasciwosci-i-zastosowanie
Zdrowie psychiczne
1 min.
Olejek rozmarynowy - jakie ma właściwości i zastosowanie?
30.07.2021

© 2021 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.