Serce - jak jest zbudowane i jak o nie dbać?

Olga Dąbska

31.10.2021

Aktualizacja: 07.12.2021

Jak dbać o serce? Aby ten najważniejszy narząd ciała działał prawidłowo, ważne jest przestrzeganie zaleceń zdrowego trybu życia. W ten sposób ograniczysz liczbę czynników ryzyka chorób układu krążenia, takich jak zawał i niewydolność serca czy choroba wieńcowa.


jak-dbac-o-serce-profilaktyka-i-zdrowe-nawyki
pexels.com

Serce - czym jest, gdzie leży, z czego się składa i jak działa?

Serce to narząd mięśniowy, będący nie tylko kluczowym element układu krwionośnego, ale całego organizmu. Głównym jego zadaniem jest pompowanie krwi do naczyń krwionośnych, a w ten sposób rozprowadzenie po całym ciele tlenu i składników odżywczych. Są one niezbędne do prawidłowej pracy każdej tkanki. Serce pompuje krew tylko w jednym kierunku - to zasługa zastawek, które zapobiegają jej cofaniu. Mięsień sercowy współuczestniczy też w procesie usuwania z organizmu zbędnych produktów metabolizmu.

Położenie serca - narząd ten znajduje się w środkowej części klatki piersiowej, między płucami. Tylna jego powierzchnia leży w pobliżu kręgosłupa, a przednia przylega do mostka i żeber. Serce umiejscowione jest w swego rodzaju worku ochronnym, który nazywa się osierdziem.

Budowa serca - wyróżniamy cztery jamy:

  • prawy i lewy przedsionek, położone u góry,

  • prawa i lewa komora, położone pod przedsionkami.

Możesz się spotkać z określeniami „serce prawe” i „serce lewe”. Odnoszą się one do podziału serca na prawy przedsionek i prawą komorę, które tworzą serce prawe, oraz na lewy przedsionek i lewą komorę, które stanowią serce lewe.

Należy wspomnieć o budowie ściany serca, w której wyróżnia się trzy warstwy:

  • nasierdzie - stanowi zewnętrzną warstwę tkanek serca. Spełnia funkcję warstwy ochronnej,

  • śródsierdzie - środkowa, największa i najważniejsza, warstwa ściany serca. Zalicza się do niej takie składniki, jak:

    • śródsierdzie właściwe (mięsień sercowy),

    • układ bodźcotwórczo-przewodzący serca (reguluje rytmikę pracy serca),

    • szkielet serca,

  • wsierdzie - najbardziej wewnętrzna warstwa ściany serca. Wnikają do niej naczynia włosowate (cienkościenne naczynie krwionośne) i zakończenia nerwowe.

Jak bije serce?

Bicie serca przedstawiamy, podając liczbę uderzeń wykonanych w ciągu minuty. Prawidłowe bicie serca wynosi 60-100 uderzeń na minutę. Nieprawidłowe oznacza za szybką lub za wolną pracę. Zbyt szybkie bicie serca to tachykardia (inaczej - częstoskurcz). Stwierdza się je przy akcji serca wynoszącej więcej niż 100 uderzeń na minutę. Z kolei o zbyt wolnej pracy serca (bradykardii) mówi się, gdy akcja serca spada poniżej 60 uderzeń na minutę.

Za nieprawidłowe bicie serca odpowiada wiele czynników. W przypadku tachykardii mogą to być: stres, intensywny wysiłek fizyczny, przyjmowanie używek, napady lękowe, odwodnienie, nadmierna utrata krwi, gorączka, niedotlenienie, arytmia, wstrząs, nadczynność tarczycy. Z kolei bradykardia towarzyszy m.in.: zaburzeniom przewodnictwa, zatruciom mentolem, hiperkaliemii (podwyższonemu poziomowi potasu we krwi), niedoczynności tarczycy. Zbyt wolne bicie serca nie musi być związane z żadną chorobą. Fizjologiczna bradykardia nierzadko stwierdzana jest u sportowców.

Choroby serca - duży problem medyczny

Choroby serca należą do częściej występujących w społeczeństwie schorzeń. Z uwagi na ich charakter podzielone zostały na wrodzone i nabyte. Pierwsze najprościej określić jako nieprawidłowości w budowie dużych naczyń krwionośnych lub serca, do których doszło w życiu płodowym. Zdecydowanie bardziej rozpowszechnione od nich są nabyte choroby serca. Wśród najczęstszych wymieniamy:

  • niewydolność serca - stan, który opisuje się jako upośledzoną zdolność serca do zaopatrzenia organizmu w wystarczającą ilość tlenu, za co odpowiada nieprawidłowa struktura lub złe funkcjonowanie tego mięśnia. Wśród najczęstszych przyczyn niewydolności serca wymienia się: chorobę niedokrwienną serca, zawał serca, choroby zastawkowe, nadciśnienie tętnicze, kardiomiopatię,

  • zapalenie mięśnia sercowego - stan zapalny toczący się w sercu, spowodowany zazwyczaj infekcją wirusową (np. enterowirusami, wirusami różyczki, polio, grypy, ospy wietrznej i półpaśca) lub bakteryjną (np. przecinkowcem cholery, maczugowcem błonicy, dwoinką rzeżączki, pałeczką grypy). Rzadziej zapalenie serca wywołane jest przez grzyby, toksyny, pasożyty, alergie i czynniki fizyczne,

  • chorobę niedokrwienną serca, zwaną też chorobą wieńcową - stanowi konsekwencję przewlekłego stanu niewystarczającego zaopatrzenia komórek serca w substancje odżywcze i tlen (zazwyczaj miażdżycy). Chorobie wieńcowej towarzyszą: ból (nazywany dusznicą bolesną), płytki oddech, ucisk za mostkiem, mdłości, pocenie się, kołatanie serca, szybsze bicie serca,

  • krwotok sercowy - wynaczynienie krwi, czyli jej wydostanie się poza system sercowo-naczyniowy. Dochodzi do tego w wyniku uszkodzenia mięśnia sercowego, np. ran kłutych serca, pęknięcia blizny pozawałowej,

  • migotanie przedsionków - najczęstsze zaburzenie rytmu serca. Charakteryzuje się nieskoordynowanym pobudzeniem pracy przedsionków serca i szybką akcją komór. Najczęstszymi czynnikami predysponującymi do migotania przedsionków są niewydolność serca i wady zastawek,

  • zawał mięśnia sercowego - potocznie określany atakiem serca. To martwica mięśnia sercowego, do której dochodzi w wyniku niedokrwienia. Za nie zaś odpowiada zamknięcie tętnicy wieńcowej, której zadaniem jest doprowadzenie krwi do serca. Do zawału predysponuje wiele czynników, np. nadciśnienie tętnicze, starszy wiek, otyłość,

  • zaburzenia rytmu serca (arytmie) - tzw. niemiarowość serca to stan, w którym skurcze mięśnia sercowego są nieregularne,

  • zapalenie osierdzia lub wsierdzia - zmiany zapalne, które mają najczęściej charakter infekcyjny - pierwotny lub są efektem innej choroby.

Polecamy

jak-zapobiegac-chorobom-ukladu-krazenia-kiedy-udac-sie-do-kardiologa
TelemedycynaZdrowie
1 min.

Jak zapobiegać chorobom układu krążenia? Kiedy warto udać się do kardiologa?

Pewnie każdy z nas słyszał o tym, że o serce należy dbać. Oczywiście jest to duże uproszczenie, bo serce jest tylko częścią układu krwionośnego, który jest podatny na wiele chorób kardiologicznych, nazywanych największą epidemią naszych czasów. Jak uchronić siebie i swoje serce przed rozwojem chorób układu krążenia? Kiedy skonsultować swój stan z lekarzem?

Redakcja07.12.2021

Specjalistami zajmującymi się leczeniem chorób serca są kardiolodzy, a w razie konieczności zabiegi operacyjne przeprowadzają kardiochirurdzy.

Jak można ocenić stan serca?

W ocenie stanu serca wykorzystuje się wywiad chorobowy, czyli rozmowę z lekarzem, podczas której zadaje on pytania odnośnie do doświadczanych dolegliwości, wcześniej przyjmowanych leków, stylu życia - diety, aktywności, stresu itp. Aby ocenić stan serca, lekarz przeprowadza badanie przedmiotowe - osłuchiwanie czynności serca stetoskopem. Inne badania serca to m.in.:

  • badanie profilaktyczne krwi - morfologia i profil lipidowy,

  • pomiar ciśnienia tętniczego krwi - prawidłowa wartość ciśnienia tętniczego u osoby dorosłej to 120/80 mmHg,

  • EKG (elektrokardiogram), czyli badanie czynności elektrycznej serca przeprowadzane przy użyciu aparatu zwanego elektrokardiogramem. Urządzenie rejestruje i utrwala impulsy elektryczne powstające w mięśniu sercowym,

  • holter EKG - polega na całodobowym monitorowaniu rytmu pracy serca. Zapisuje aktywność elektryczną serca w pamięci elektronicznej lub na taśmie magnetycznej,

  • holter ciśnieniowy, czyli ABPM - polega na całodobowym monitorowaniu ciśnienia tętniczego krwi. Badanie przeprowadza się z użyciem mankietu na ramię i sprzężonego z nim rejestratora,

  • ECHO serca - badanie ocenia budowę serca i prawidłowość przepływów krwi. Najprościej mówiąc, jest to USG serca połączone z badaniem dopplerowskim,

  • RTG klatki piersiowej - polega na krótkotrwałym napromieniowaniu, dzięki czemu uzyskuje się obraz analizowanego obszaru, w tym np. położenia mięśnia sercowego względem innych narządów, wielkość budujących go struktur, niektóre wady,

  • tzw. test wysiłkowy - badanie określa wydolność organizmu. Zwykłe EKG pokazuje niedokrwienie serca w spoczynku. Przy podejrzeniu choroby wieńcowej ma jednak miejsce niedokrwienie stymulowane wysiłkiem, stąd konieczność przeprowadzenia testu prowokującego niedokrwienie,

  • tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny serca i naczyń wieńcowych,

  • angiografia - badanie przepływu krwi przez naczynia krwionośne. Pozwala na uwidocznienie zwężeń lub niedrożności w tętnicach i naczyniach krwionośnych. Odmianą angiografii jest koronarografia. To badanie pokazuje zmiany w tętnicach wieńcowych, które doprowadzają krew do serca.

Jak dbać o serce?

Jak dbać o układ krwionośny? Prowadź prozdrowotny tryb życia, czyli m.in.:

  • podejmuj regularną aktywność fizyczną,

  • ogranicz spożywanie alkoholu,

  • zaprzestań palenia papierosów,

  • ogranicza działanie stresu i naucz się, jak w konstruktywny sposób sobie z nim radzić,

  • postaw na zdrową, zbilansowaną, zrównoważoną dietę - w ten sposób obniżysz poziom cholesterolu i zwalczysz nadmierną masę ciała. Duże znaczenie ma też przyjmowanie odpowiedniej ilości wody, co najmniej 2 l dziennie.

Jak można wzmocnić serce? Wprowadź do swojego jadłospisu przyprawy i zioła na serce. Wśród nich na uwagę zasługują zwłaszcza:

  • głóg - zwiększa ukrwienie serca, poprawia siłę skurczu mięśnia sercowego, działa przeciwmiażdżycowo i antyarytmicznie,

  • miłorząb dwuklapowy - udrażnia i wzmacnia ścianki naczyń krwionośnych, uaktywnia krążenie w kończynach,

  • czosnek - naturalny antybiotyk, obniża stężenie tłuszczów we krwi, a w ten sposób ogranicza ryzyko powstania zmian miażdżycowych,

  • serdecznik lekarski - reguluje pracę serca, zmniejsza wahania ciśnienia tętniczego krwi, łagodzi bólu w okolicach serca.

Pamiętaj o regularnych, profilaktycznych badaniach, których zakres najlepiej jest przedyskutować z lekarzem.

Źródła
  1. G. Herold, Medycyna wewnętrzna. Repetytorium dla studentów medycyny i lekarzy, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, s. 308.

  2. R. Rubin, Naturalne metody na silne serce, Wydawnictwo Vital, Białystok 2018.

  3. A. Szczeklik, Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie, t. 1, Medycyna Praktyczna, Kraków 2005, s. 215, 242-247.

  4. J. McMurray, M.A. Pfeffer, Heart failure, „The Lancet” 2005, t. 365, nr 9474, s. 1877–1889.

  5. M.E. Senderski, Zioła w leczeniu dolegliwości serca i układu krążenia, Herbavis, Łódź 2011.

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Popularne w kategorii Zdrowie
Ad

Polecane

zespol-dravet-ciezka-padaczka-miokloniczna-niemowlat
Zdrowie
2 min.
Zespół Dravet ciężka padaczka miokloniczna niemowląt
27.07.2021
jakie-sa-rodzaje-nowotworow-co-warto-wiedziec
Zdrowie
2 min.
Rodzaje nowotworów łagodnych i złośliwych
14.05.2021
wyrostek-robaczkowy-jakie-sa-objawy-zapalenia
Zdrowie
1 min.
Wyrostek robaczkowy – objawy zapalenia, nietypowe dolegliwości, przebieg choroby
14.05.2021
zapalenie-gardla-jakie-sa-rodzaje-jak-je-leczyc
Zdrowie
2 min.
Zapalenie gardła – przyczyny, objawy i leczenie
14.05.2021

Najchętniej czytane

jakie-badania-hormonalne-moze-zlecic-ginekolog
Zdrowie
1 min.
Jakie badania hormonalne może zlecić ginekolog?
30.11.2021
gdzie-boli-watroba-kto-leczy-watrobe
Zdrowie
1 min.
Gdzie boli wątroba? Do jakiego specjalisty udać się z bólem wątroby?
27.08.2021
gdzie-sie-zbadac-aby-wykryc-cukrzyce-kto-ja-leczy
Zdrowie
1 min.
Gdzie się zbadać, aby wykryć cukrzycę? Kto ją leczy?
24.11.2021
bol-brzucha-a-helicobacter-pylori-jakie-objawy-moga-wskazywac-na-zakazenie
Zdrowie
1 min.
Ból brzucha a Helicobacter Pylori: jakie objawy mogą wskazywać na zakażenie?
30.11.2021

© 2021 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.