Niedobór elektrolitów – po jakich objawach go rozpoznasz?

Agnieszka Falborska

04.11.2021

Aktualizacja: 04.11.2021

Przyczynami niedoboru elektrolitów mogą być zarówno stany chorobowe, jak i reakcje fizjologiczne na zmiany środowiskowe (pocenie się). Sprawdź, po czym rozpoznać niedobór elektrolitów i jak sobie z nim poradzić.


niedobor-elektrolitow-jakie-sa-typowe-objawy
pexels.com

Czym jest niedobór elektrolitów w organizmie?

Woda w organizmie występuje razem z elektrolitami. Jej niedobór, ale również nadmiar powoduje zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej. Sód stanowi główny kation płynu pozakomórkowego, w którym znajdują się też pewne ilości jonów wapnia i magnezu. Anionami są przede wszystkim chlor i wodorowęglany. Natomiast płyn wewnątrzkomórkowy ma inny skład – przeważającym kationem jest potas, są w nim także pewne ilości magnezu, a aniony stanowią fosforany i białczany oraz pewne ilości anionów kwasów nieorganicznych. Dla zachowania równowagi wodno-elektrolitowej ilość wydalanej wody i elektrolitów musi zostać zrównoważona ich odpowiednią podażą. Jeśli utrata jest zbyt duża w stosunku do spożycia, mówimy o niedoborze elektrolitów. Najsilniejszy wpływ na równowagę elektrolitową mają zaburzenia w ilości sodu i potasu, ale również np. niedobory wapnia będą miały tu znaczenie.

Przyczyny niedoboru elektrolitów

Niski poziom elektrolitów może mieć różne podłoże. Jednym z powodów takiego stanu jest niedożywienie i nieprawidłowa dieta, przy czym głównie w kontekście niedoboru potasu, magnezu i wapnia niż niedoboru fosforu, którego w żywności jest stosunkowo sporo. Zaburzenia elektrolitowe występują też w przebiegu niektórych zaburzeń odżywiania, m.in. anoreksji oraz bulimii. Pozornie niegroźne wymioty czy biegunki, zwłaszcza gdy się przedłużają, mogą być przyczyną nawet skrajnego niedoboru elektrolitów. Kolejna sytuacja to nadmierne pocenie się, m.in. na skutek uprawiania aktywności fizycznej czy przebywania w klimacie o wysokich temperaturach, kiedy wraz z potem pozbywasz się pewnych ilości składników mineralnych. Niedobór elektrolitów może być również efektem nadmiernego wydzielania składników mineralnych z moczem, dializ czy stosowania niektórych leków moczopędnych.

Niedobór elektrolitów – objawy

W zależności od podłoża i stopnia zaawansowania objawy elektrolitów mogą różnić się między sobą. Do tych popularnych należą:

  • osłabienie mięśniowe, skurcze – kojarzone zazwyczaj z brakiem magnezu, ale mogą być także związane ze zbyt niskim poziomem potasu,

  • wzmożone pragnienie,

  • zaburzenia rytmu serca, kołatania (zwłaszcza w przypadku hipokaliemii, czyli niskiego poziomu potasu),

  • obrzęki dłoni i stóp,

  • encefalopatia z rozcieńczenia (ból głowy, zaburzenia świadomości, zawroty głowy) i obrzęk płuc – skrajne objawy hiponatremii, czyli niskiego poziomu sodu,

  • obniżenie ciśnienia tętniczego,

  • spadek sprawności ośrodkowego układu nerwowego,

  • drgawki, majaczenia,

  • osłabienie.

Jak widać, brak elektrolitów we krwi daje objawy również takie, które można określić niespecyficznymi, ale często też niepokojącymi. Z tego powodu warto skonsultować się ze specjalistą.

Niedobory elektrolitów – objawy zespołu ponownego odżywienia

Refeeding syndrome, czyli inaczej zespół ponownego odżywienia, jest jedną z komplikacji leczenia żywieniowego. Charakteryzuje go ostry niedobór elektrolitów z magazynowaniem płynów, a także zaburzeniami gospodarki glukozy. Jest wynikiem doustnego lub pozajelitowego odżywienia osób chronicznie niedożywionych oraz tych dokarmianych po okresie głodowania. Może wystąpić w przebiegu leczenia restrykcyjnych zaburzeń odżywiania, takich jak anoreksja, czy choroby nowotworowej. Głównym objawem jest niedobór fosforu, ale często towarzyszą mu także inne zaburzenia elektrolitowe: niski poziom magnezu oraz potasu. Jest to zauważalne w wynikach badań laboratoryjnych, natomiast trudno jest wskazać ścisłe objawy, które definiują refeeding syndrome przebiegający z niedoborami elektrolitów w organizmie. Sam charakter symptomów bardziej wynika z powikłań metabolicznych konkretnego pacjenta. Pojawia się jednak ryzyko zaburzeń rytmu serca, osłabienie siły mięśniowej, powikłania hematologiczne w postaci m.in. anemii hemolitycznej.

Jak radzić sobie z objawami braku elektrolitów?

W przypadku wystąpienia objawów braku elektrolitów naturalnym postępowaniem jest ich wyciszenie poprzez uzupełnienie tych niedoborowych składników. Osoby tracące elektrolity w trakcie aktywności fizycznej często wybierają napoje izotoniczne, które zawierają pewne ilości niezbędnych składników mineralnych. Sprawdzi się także skorzystanie z szerokiej oferty wód o średnim czy wysokim stopniu mineralizacji. Innym rozwiązaniem jest zastosowanie preparatów aptecznych, dostępnych zwykle w formie proszku do rozpuszczenia. W stanach ostrych konieczne może być podanie kroplówki w celu jak najszybszego wyrównania elektrolitów. W niektórych sytuacjach kluczowe będzie podjęcie działań, które zapobiegną utracie elektrolitów, np. leczenie przeciwwymiotnie czy przeciwbiegunkowe.

Źródła
  1. E. Rychlik i wsp., Woda i elektrolity, [w:] M. Jarosz i wsp. (red), Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2020, s. 316–340.

  2. L. Niepolski. Regulacja gospodarki wodno-elektrolitowej organizmu, [w:] H. Krauss (red) Fizjologia żywienia, PZWL Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 2020, s. 59–73.

Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.

Popularne w kategorii Odżywianie
Ad

Polecane

kora-wierzby-jakie-ma-wlasciwosci-i-dzialanie
Odżywianie
2 min.
Kora wierzby – właściwości i działanie. Jak stosować korę wierzby?
14.05.2021
sprawdzony-przepis-na-zdrowe-sniadanie
Odżywianie
2 min.
Sprawdzony przepis na zdrowe śniadanie
27.07.2021
dieta-na-watrobe-co-jesc-a-czego-unikac
OdżywianieZdrowie
1 min.
Dieta na wątrobę – co jeść, a czego lepiej unikać?
14.05.2021
nadwaga-jakie-sa-rodzaje-jak-z-nia-walczyc
ZdrowieOdżywianie
2 min.
Co to jest nadwaga i jak ją ocenić? Jak walczyć z nadmierną masą ciała?
19.05.2021

Najchętniej czytane

dlaczego-sniadanie-jest-wazne-i-nie-powinno-sie-go-pomijac
OdżywianieZdrowie
1 min.
Dlaczego śniadanie jest ważne i nie powinno się go pomijać?
30.08.2021
niedobor-bialych-krwinek-co-jesc-co-wlaczyc-do-diety
Odżywianie
2 min.
Niedobór białych krwinek - co jeść? Co włączyć do diety?
28.10.2021
niedozywienie-co-to-jest-jakie-sa-rodzaje-i-skutki
Odżywianie
2 min.
Niedożywienie - co to jest? Jakie są rodzaje i skutki?
30.07.2021
sok-z-jezyn-wlasciwosci-oraz-sprawdzony-przepis
Odżywianie
2 min.
Sok z jeżyn - właściwości oraz sprawdzony przepis
29.10.2021

© 2021 Welbi. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Serwis welbi.pl ma charakter edukacyjny, nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Redakcja serwisu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie, jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu, który nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej.